Verleden van de post

Postbodes worden postbezorgers want dan zijn ze goedkoper. Bezorging van post boet steeds meer in aan belang, de meeste post gaat tegenwoordig digitaal. Toch herinneren overal plaatsen aan het roemrijke verleden van de post.

Anholt heet het hier. Dat zoiets betekent als ’stopplaats’. En dat sloeg weer op ’t Olde Posthuus, waar we beginnen. Dit was een post, een plaats langs de route waar reizigers konden eten, drinken en eventueel overnachten. En de vermoeide paarden die het rijtuig trokken werden gewisseld voor twee of vier uitgeruste exemplaren.

We nemen de voormalige oude postweg naar het noorden, die liep langs vergelijkbare vaste stopplaatsen op de vaste route tussen Zwolle en Groningen. De karrensporen spreken meteen tot de verbeelding. Comfortabel zal het niet geweest zijn om te reizen in een met paarden bespannen reiswagen over deze onverharde paden vol gaten, modder en ander ongemak. En snel ook niet.

Toch was de vering van de diligence beter dan die van een houten kar. En de reizigers zaten er hoog en droog binnen.

De diligence nam behalve reizigers ook post mee. De postafhandeling was sinds de Bataafse Republiek een overheidszaak. In 1799 georganiseerd naar Frans voorbeeld kwamen de inkomsten bij de staat terecht en niet meer bij vorst of stad. Postwetten vanaf 1807 brachten ook meer uniformiteit. Tot de komst van de eerste postzegel in 1852 werd de post betaald door de ontvanger. Maar dan moest die post wel eerst heelhuids aankomen.

Hier op de Kraloër en Dwingeloosche heide liep destijds de herder met de schaapskudde. De zandgronden waren niet erg vruchtbaar. Met de mest van schapenkeutels konden de boeren daar toch nog wat van maken. Begroeiing op de postroute werd door de voertuigen kapot gereden, waardoor het zand eronder kon gaan stuiven.

Maar kon de koetsier door wind, storm en regen zijn route nog wel vinden? Oriëntatiepunten waren bulten in het landschap, hoge markante bomen en witte berken. Een eenzame boom kreeg zo opeens een andere betekenis.

Toen de diligence hier nog reed werd de natuur beschouwd als een woestenij vol gevaren. Hoe kwam het Moordenaarsveen eigenlijk aan zijn naam? Het veen dat je langzaam maar onherroepelijk naar beneden kon zuigen als je er eenmaal in was beland. De paarden moesten maar niet op hol slaan. Met die gedachten passeren we het Holtveen, gelukkig op veilige afstand.

En dan komen we in het donkere bos. Ook dat stond symbool voor gevaar. Waarvoor was men banger: omvallende bomen, wilde beesten of bandieten? Struikrovers waren niet denkbeeldig, want de reizigers hadden geld en waardevolle spullen bij zich. En wat zou er eigenlijk bij de post gezeten hebben?

Op het keerpunt van de wandeling steken we nog even rechts de parkeerplaats over. Vooral omdat de weg daar nog echt Oude Postweg heet. Dan lopen we terug door de natuur. Die wordt hier in het Nationaal Park Dwingelderveld in ’oorspronkelijke’ staat hersteld. Verdroging wordt tegengegaan. Grasland en akkers in het Noordenveld worden weer heide. Dit is het grootste natte heidegebied van West-Europa. De reizigers in de diligence zouden dit herstel vast niet hebben begrepen. Hebben we de wilde natuur getrotseerd, laten ze die woestenij weer terugkeren!

Vanuit Groningen, Vries en Beilen ging de route vanaf hier door bos en heide via Anholt, Ruinen en Meppel naar Zwolle. In de oude gelagkamer in Anholt laten we nog meer postgeschiedenis voorbij komen. Vóór de komst van de diligence werd de post al op andere manieren vervoerd. Het woord postduif komt niet uit de lucht vallen. En er was de postiljon, een koerier te paard. De bode deed zijn werk te voet. Op een vaste route en tijd liep een vaste bode, tussen steden of binnen een stad. Die baan werd met de opkomst van de vaste markten en de handel vanaf de Middeleeuwen belangrijker.

De postbode wordt nu door TNT afgeschaft om er de goedkopere postbezorger voor in de plaats te stellen. Dat daarmee een oud beroep van zijn naamgeving wordt beroofd zal niet tot iedereen doordringen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden