Verleden blijft Kroatië dwarszitten

Turkije eist alle aandacht op, maar ook Kroatië wacht op een datum om met onderhandelingen over het EU-lidmaatschap te beginnen. Alles hangt op de van oorlogsmisdaden verdachte militair Ante Gotovina.

AMSTERDAM, ZAGREB - Waar is Ante Gotovina? ,,Hij moet zo langzamerhand de halve wereld hebben gezien'', sneerde het populaire Kroatische tijdschrift Nacional deze week. Onder de titel 'Gotovina 600 keer gezien, geen enkel bewijs', zette het blad op een rijtje waar de Kroatische media de voortvluchtige generaal de laatste jaren zo al hebben gesignaleerd: in een klooster in Noorwegen, op weg naar Latijns-Amerika, verstopt op Sicilië.

Carla del Ponte, hoofdaanklager van het Joegoslavië-tribunaal, daarentegen zoekt het dichter bij huis. De man die samen met de Bosnische Serviërs Ratko Mladic en Radovan Karadzic boven aan haar verlanglijstje staat, is in Kroatië. Ze zei het onlangs nog toen zij de VN informeerde over -het gebrek aan- samenwerking van de verschillende balkan staten met het tribunaal. Er zijn sterke aanwijzingen dat een netwerk van helpers 'nationale held' Gotovina uit handen van justitie houdt, aldus Del Ponte.

Dat hij aanhangers heeft, staat buiten kijf. ,,Generaal Gotovina heeft al zijn gevechten gewonnen, snel en briljant'', luidt een commentaar op de website die onder de titel 'Ante Gotovina-HEROJ!' aan hem is gewijd. De generaal heeft niets anders gedaan dan zijn volk verdedigen. Dat hij is aangeklaagd, heeft niets met recht te maken, maar heeft slechts ten doel 'te voldoen aan een politieke ideologie die niet kan accepteren dat Kroatië het slachtoffer was van Servische agressie', aldus de commentator.

Het gaat langzaam, bevestigt Zarko Puhovski, voorzitter van het Kroatische Helsinki-comité, de erkenning dat Kroaten niet uitsluitend slachtoffer zijn geweest van Belgrado. ,,Jarenlang hoorde ik tot de 0,5 procent van de bevolking die meent dat óók Kroaten oorlogsmisdaden hebben gepleegd. Nu is dat misschien vijf procent, maar het is nog altijd een marginale minderheid.''

Zo kreeg recent nog de Bosnisch-Kroatische generaal Tihomir Blaskic, beschuldigd van betrokkenheid bij de massamoord op moslims in het Bosnische dorpje Ahmici in 1993, een hel den ontvangst. In augustus keerde hij terug naar Zagreb, nadat het tribunaal in hoger beroep zijn straf had verminderd van 45 naar 9 jaar. De Kroatische vice-premier Jadranka Kosor drukte hem aan de borst en beloofde dat de autoriteiten de onderwijskosten voor zijn kinderen zouden betalen.

Paradoxaal genoeg -en blijkbaar zonder dat Kosor dat besefte- was Blaskic's vrijlating te danken aan bewijsmateriaal dat duidelijk maakte dat hij geen onzin had gesproken toen hij tijdens zijn proces beweerde dat hij erin geluisd was en moest boeten voor misdaden van anderen. De documenten, die duidelijk maakten dat er een directe (altijd ontkende) lijn liep van Zagreb naar diverse Bosnisch-Kroatische leiders, waren onder het regime van president Tudjman verborgen gehouden en pas na diens verscheiden aan het Joegoslavië-tribunaal overhandigd.

Want ondanks alle weerzin is de samenwerking met het Haagse tribunaal de laatste tijd wel verbeterd, al gaat het niet van harte. ,,We moeten wel als we lid willen worden van de EU'', is het korte commentaar van Puhovski. Het begin van de onderhandelingen over EU-lidmaatschap lijkt nu te 'hangen' op de arrestatie van Ante Gotovina, in 2001 aangeklaagd wegens zijn rol bij de verdrijving van 150000 Serviërs in augustus 1995. Op andere punten zijn er geen obstakels meer. Economisch en politiek is Kroatë verder gevorderd dan sommige landen die nu al lid zijn of op het punt staan dat te worden. Anders dan bij medekandidaat Turkije is er ook geen angst dat toetreding van de kleine balkanstaat de EU financieel de kop gaat kosten of de Unie geheel van karakter zal doen veranderen: de bevolking is Kroatië is overwegend katholiek.

,,Je kunt zeggen: het is oneerlijk dat een hele staat tot de gijzelaar wordt gemaakt van één man'', aldus Puhovski. ,,Maar je kunt ook zeggen dat dat de prijs is die we moeten betalen voor het feit dat we onze eigen geschiedenis niet onder ogen willen zien. Tot twee jaar terug was er hier één man voor het gerecht gesleept wegens oorlogsmisdaden.''

Anders dan Del Ponte echter, denkt Puhovski niet dat Gotovina in Kroatië is. ,,Hij is al zeker anderhalf jaar weg. Het is hier toch te riskant geworden voor hem, het land is gewoon te klein.'' Maar is het dan eerlijk om van Zagreb te blijven eisen de man te arresteren? De mensenrechtenactivist erkent het dilemma, maar blijft er voorlopig bij dat de autoriteiten beter hun best moeten doen. ,,Er zijn hier in Kroatië mensen die misschien wel dagelijks met Gotovina contact hebben. In samenwerking met andere landen moet de man te vinden zijn.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden