reportage

Verklaring van Rome strijkt alle plooien voor even glad

Een pro-EU-demonstratie in Warschau van het Poolse Comité voor de Verdediging van de Democratie, ter gelegenheid van het jubileum van het Verdrag van Rome. Met dat verdrag werd zestig jaar geleden door zes landen de basis gelegd voor de huidige Europese Unie van 28 landen, nu nog inclusief Groot-Brittannië. Beeld AFP

'Wij hebben het geluk verenigd te zijn. Europa is onze gemeenschappelijke toekomst'. In de EU-hoofdsteden mag dan soms enig (al dan niet nationalistisch) gesputter opklinken, uiteindelijk hebben 27 regeringsleiders vanmorgen volledig uit vrije wil hun handtekening gezet onder deze twee slotzinnen van de Verklaring van Rome.

Ze deden dat één voor één, voor het oog van de camera, zodat hun lichaamstaal voor niemand verborgen bleef. De Poolse premier Beata Szydlo, de grootste EU-rebel van de laatste tijd die deze week nog dreigde haar handtekening niet te zetten, keek eerst even uitdagend de zaal rond, de historische plek waar de zes oprichterslanden zestig jaar geleden het Verdrag van Rome bezegelden. Na haar handtekening spreidde ze de armen, als om te zeggen: 'kijk eens hoe braaf ik ben?' 

Waar veel regeringsleiders na het neerleggen van de pen enthousiast handenschuddend langs het podium liepen met de EU-kopstukken zoals commissievoorzitter Jean-Claude Juncker en Szydlo's aartsvijand en raadsvoorzitter Donald Tusk, volstond zij met een kort knikje.

De Verklaring van Rome telt drie A4'tjes waarin de 27 landen (28 minus Groot-Brittannië) zowel terugkijken op zestig jaar succesvolle samenwerking als de blik vooruitwerpen naar moeilijke tijden. 'De Europese Unie staat voor ongekende uitdagingen, zowel internationaal als intern: regionale conflicten, terrorisme, toenemende migratiedruk, protectionisme en sociale en economische ongelijkheden', staat er. 'Wij zijn vastbesloten de uitdagingen van een snel veranderende wereld samen aan te pakken en onze burgers zowel veiligheid als nieuwe mogelijkheden te bieden.'

Verschillende snelheden

Eindeloos is er geschaafd aan de passage over het 'Europa van de verschillende snelheden' waarvan sommige landen, vooral de grote, na de Brexit meer werk willen maken. Zo zouden zij het liefst in kleinere groepjes intensiever willen integreren op bijvoorbeeld defensie- of belastinggebied. Maar andere landen, alsmede 'EU-president' Donald Tusk, willen daar niets van weten.

De 27 Europese staatshoofden en regeringsleiders, vandaag bijeen in Rome. Vanwege de Brexit-plannen ontbreekt de Britse premier May. Beeld EPA

'Wij zullen samen optreden, zo nodig met verschillende snelheden en intensiteit, en ons in dezelfde richting begeven als in het verleden, in overeenstemming met de Verdragen en met de mogelijkheid voor anderen om zich later bij ons aan te sluiten', zo luidt de woordenbrij waarin iedereen zich kan vinden. 'Onze Unie is onverdeeld en ondeelbaar.'

Er staat in feite dat alles blijft zoals het is, want de mogelijkheid tot 'versterkte samenwerking' tussen minstens negen lidstaten staat al in de verdragen.

Persoonlijke toon

In één van vijf plechtige toespraken van de EU-kopstukken sloeg Tusk de meest persoonlijke toon aan, door terug te grijpen op het communistische verleden van zijn land Polen. Geboren op 22 april 1957 is hij exact vier weken jonger dan het Verdrag van Rome, dus hij heeft het grootste deel van die geschiedenis aan den lijve ondervonden. "Ik leefde meer dan de helft van mijn leven achter het IJzeren Gordijn. Dat was pas een Europa van verschillende snelheden. Waarom zouden we vandaag geen vertrouwen meer hebben in het nut van eenheid? Is dat alleen maar omdat het onze realiteit is geworden? Of omdat we er verveeld door zijn geraakt?"

Premier Mark Rutte tekent het document, net als de 26 andere aanwezige EU-leiders. "Ik heb geen koffie gekregen, geen water, maar dat geeft allemaal niks, het was een mooie bijeenkomst", zei hij na afloop. Beeld REUTERS

De hele plechtigheid, die zo'n anderhalf uur duurde, moet geen onverdeeld genoegen zijn geweest voor Mark Rutte, de nuchtere Nederlandse premier die allergisch is voor ceremonieel gedoe. "Dit waren vijf toespraken en het zetten van handtekeningen", zo vatte de premier na afloop het gebeuren samen. "Ik heb geen koffie gekregen, geen water, maar dat geeft allemaal niks, het was een mooie bijeenkomst."

'Tijd van federale dromen voorbij'

Hij erkende dat de toespraken soms wat ronkend waren maar noemde die van Tusk als positieve uitschieter. "Dat is toch een heel bijzondere man. Hij verweeft zijn persoonlijke geschiedenis met die van Polen en dus met die van Europa. Het is goed om vandaag stil te staan bij die geschiedenis en bijvoorbeeld het feit dat de Berlijnse Muur weg is. Tegelijk moeten we ons realiseren dat we het praktisch moeten houden en dat de tijd van federale dromen echt voorbij is, van een grote Europese vlag met sterretjes."

In de middag genoten de regeringsleiders een feestelijke lunch in het Quirinale-paleis, met de Italiaanse president Mattarella als gastheer.

Rome Beeld REUTERS

Pro-EU-demonstraties

Op deze zestigste verjaardag van het Verdrag van Rome waren er in verscheidene Europese steden pro-EU-demonstraties, onder meer in Berlijn, Warschau, Londen en in Rome zelf. Daar nam de politie extreme veiligheidsmaatregelen omdat er ook verscheidene anti-EU-betogingen van zowel rechts- als linksradicalen waren georganiseerd. In het centrum van de Italiaanse hoofdstad hadden sommige winkels hun ruiten gebarricadeerd uit vrees voor ongeregeldheden. Tot nu toe is daarvan geen sprake.

De politie in Rome is op alles voorbereid. Beeld AP
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden