Verklaring van Rome strijkt alle plooien glad, voor even

EU-top | Regeringsleiders van 27 Europese landen gaan na Brexit uit van eenheid, ook als sommigen sneller willen integreren dan anderen.

'Wij hebben het geluk verenigd te zijn. Europa is onze gemeenschappelijke toekomst.' In de EU-hoofdsteden mag dan soms enig (al dan niet nationalistisch) gesputter opklinken, uiteindelijk hebben 27 regeringsleiders zaterdag volledig uit vrije wil hun handtekening gezet onder deze twee slotzinnen van de Verklaring van Rome. Ze deden dat één voor één, voor het oog van de camera, zodat hun lichaamstaal voor niemand verborgen bleef.


De Poolse premier Beata Szydlo, de grootste EU-rebel van de laatste tijd die vorige week dreigde haar handtekening niet te zetten, keek eerst even uitdagend de zaal rond - de historische plek waar de zes oprichterslanden zestig jaar geleden het Verdrag van Rome bezegelden. Na haar handtekening spreidde ze de armen, als om te zeggen: 'kijk eens hoe braaf ik ben?'


Waar veel regeringsleiders na het neerleggen van de pen enthousiast handenschuddend langs het podium liepen met de EU-kopstukken zoals commissievoorzitter Juncker en Szydlo's aartsvijand en raadsvoorzitter Tusk, volstond zij met een kort knikje.


Juncker had trouwens nog een aardigheidje: hij gebruikte niet de pen die voor iedereen klaarlag, maar haalde voor zijn krabbel een exemplaar uit de binnenzak dat de Luxemburgse afgevaardigde in 1957 zou hebben gebruikt, in dezelfde feeërieke zaal.


De nieuwe Verklaring van Rome telt drie A4'tjes waarin de 27 landen (28 minus Groot-Brittannië) terugkijken op zestig jaar succesvolle samenwerking, maar ook de blik vooruitwerpen naar moeilijke tijden. 'De Europese Unie staat voor ongekende uitdagingen, zowel internationaal als intern: regionale conflicten, terrorisme, toenemende migratiedruk, protectionisme en sociale en economische ongelijkheden. Wij zijn vastbesloten de uitdagingen van een snel veranderende wereld samen aan te pakken en onze burgers zowel veiligheid als nieuwe mogelijkheden te bieden.'


Eindeloos is er geschaafd aan de passage over het 'Europa van de verschillende snelheden' waarvan sommige landen, vooral de grote, na de Brexit meer werk willen maken. Zo zouden zij het liefst in kleinere groepjes intensiever willen integreren op bijvoorbeeld defensie- of belastinggebied. Maar andere landen, alsmede 'EU-president' Donald Tusk, willen daar niets van weten.


'Wij zullen samen optreden, zo nodig met verschillende snelheden en intensiteit, en ons in dezelfde richting begeven als in het verleden, in overeenstemming met de Verdragen en met de mogelijkheid voor anderen om zich later bij ons aan te sluiten', zo luidt de woordenstroom waarin iedereen zich kan vinden. 'Onze Unie is onverdeeld en ondeelbaar.' Er staat in feite dat alles blijft zoals het is, want de mogelijkheid tot 'versterkte samenwerking' tussen minstens negen lidstaten staat al in de verdragen.


In één van vijf plechtige toespraken van de EU-kopstukken sloeg Tusk de meest persoonlijke toon aan, door terug te grijpen op het communistische verleden van zijn land Polen. Geboren op 22 april 1957 is hij exact vier weken jonger dan het Verdrag van Rome, dus hij heeft het grootste deel van die geschiedenis aan den lijve ondervonden. "Ik leefde meer dan de helft van mijn leven achter het IJzeren Gordijn. Dat was pas een Europa van verschillende snelheden. Waarom zouden we vandaag geen vertrouwen meer hebben in het nut van eenheid? Is dat alleen maar omdat het onze realiteit is geworden? Of omdat we er verveeld door zijn geraakt?"


De plechtigheid zal geen onverdeeld genoegen zijn geweest voor Mark Rutte, de nuchtere Nederlandse premier die allergisch is voor ceremonieel gedoe. Hij erkende dat de toespraken soms wat ronkend waren maar noemde die van Tusk als positieve uitzondering. "Hij verweeft zijn persoonlijke geschiedenis met die van Polen en dus met die van Europa. Het is goed om vandaag stil te staan bij die geschiedenis. Tegelijk moeten we ons realiseren dat we het praktisch moeten houden en dat de tijd van federale dromen echt voorbij is, dat streven naar een grote Europese vlag met sterretjes."

pro-eu-demonstraties in hoofdsteden

Op de zestigste verjaardag van het Verdrag van Rome waren er in verscheidene Europese steden pro-EU-demonstraties, onder meer in Berlijn, Warschau, Londen en in Rome zelf.


In de Italiaanse hoofdtad nam de politie extreme veiligheidsmaatregelen omdat er ook verscheidene anti-EU-betogingen van zowel rechts- als linksradicalen waren georganiseerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden