Verkiezingen zijn geen feestje maar een nachtmerrie

In Den Haag heerst verkiezingskoorts, maar het aanzien van de democratie is tanende. Sytze Faber pleit daarom voor minder verkiezingen en voor politici die durven te appelleren aan idealen.

SYTZE FABER en WAS VICEVOORZITTER VAN HET CDA EN TWEEDE KAMERLID

Ons democratisch bestel is een non-stop-verkiezingscircus geworden. De Statenverkiezingen van 18 maart worden de vijftiende in deze eeuw. De landelijke politiek zal weer centraal staan. De toegenomen marktwerking, de centralisatie naar 'Brussel' en de decentralisatie naar de gemeenten leidden ertoe dat 'Den Haag' minder om het lijf kreeg. In plaats van in te dikken, maken ze zich in Den Haag echter steeds breder. De verkiezingen voor het Europees Parlement, de Provinciale Staten en gemeenteraden werden geannexeerd. Daardoor heerst in Den Haag permanent verkiezingskoorts en werd het hart uit de lokale en provinciale democratie gehaald.

Er zou een wettelijke bepaling moeten komen dat er voor de Tweede Kamer, net zoals voor gemeenteraden en Staten, maar één keer in de vier jaar gestemd mag worden. Tussentijdse Kamerverkiezingen zijn dan taboe en de verleiding om de gemeentelijke en provinciale verkiezingen in te pikken, wordt kleiner. Gemeenteraden blij, Provinciale Staten blij, minder hijgerigheid in Den Haag. Of het ervan komt? De animo houdt niet over. Dat non-stop-verkiezingscircus sluit namelijk wel erg goed aan bij de behoeften van onze entertainment- en emotiesamenleving.

Ook in de EU gaat het van verkiezing tot verkiezing. Dit jaar zijn er in acht landen nationale verkiezingen. Vaak raken ze de toekomst van de Unie en de monetaire zone. Op 25 januari bijt Griekenland het spits af. Een Grexit, uittreding, is denkbeeldig. In mei kan de Britse premier Cameron kopje onder gaan tegen de populisten van UKIP. Als hij het hoofd toch boven water houdt, zit hij vast aan zijn belofte in 2017 een referendum uit te schrijven over het Britse lidmaatschap van de EU. Dat is dan twee jaar lang een zwaard van Damocles boven 'Brussel'.

Leuk is anders.

undefined

Nationalisme

Verkiezingen zijn het hart van de democratie. Ze moeten een feestje zijn. Ze zijn echter vaak een nachtmerrie geworden. Omdat zeventig jaar na de Tweede Wereldoorlog het nationalisme, vaak in de gedaante van populisme, in Europa weer de toon zet: eigen land eerst, eigen volk eerst. Inderdaad, dezelfde thematiek als van Poetin. Ontwrichting van de EU is het gemeenschappelijke doel.

Over gelijkheid en broederschap wordt weinig meer vernomen. Idealen maakten plaats voor cynisme, principes voor draagvlak. Christendemocraten, liberalen en sociaaldemocraten staan erbij en passen zich aan. Hoe kan dat?

Onze democratie kwam pas echt tot bloei tijdens de voortdurende groei na de Tweede Wereldoorlog. Democratie als bijvangst van de economie. Wij joegen in het voorbijgaan het aardgas er ook nog even doorheen. Elk jaar was er meer te verdelen. Dat was makkelijk regeren! Voor de wind kan iedereen idealist zijn. Met de huidige aanhoudende hapering van de economie weten de traditionele partijen ideologisch geen raad.

Wereldwijd taant het aanzien van de democratie. Veel ketelmuziek. Onvoldoende slagkracht. Ideologische leegte. Consumptie als eendimensionaal doel. Het grote geld dat zich in de VS meester maakte van de verkiezingscampagnes. De vermaarde Joods-Amerikaanse filosofe Susan Neiman weet er alles van - zie Trouw van 29 november 2014. Zij betoogt dat de mens een onuitroeibaar verlangen heeft naar idealen.

Daar wordt echter - Piketty en paus Franciscus zijn uitzonderingen op de regel - niet aan geappelleerd. Het tij kan alleen worden gekeerd als politici de weg wijzen tussen naïef utopisme en cynisch realisme. Daar hebben nationalisten en populisten niet van terug.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden