Verkiezingen VS / Indianen steunen je niet zomaar

Overal op de Great Plains, Amerika's hartland, lopen dorpen en stadjes leeg. Alleen de Indiaanse gemeenschappen op de prairie groeien. Voor het eerst maken beide kandidaten in de presidentsverkiezingen daarom fel jacht op de Indiaanse stem. Met name de Democraten van John Kerry hopen dankzij hen in cruciale races en staten te scoren.

Zeven jonge Lakota-Indianen, die tot de grote Sioux-natie behoren, klommen op een recente zomerdag in het Pine Ridge-reservaat in de staat South Dakota op hun paard voor een tocht van maar liefst zeshonderd kilometer. Naar de vlakte waarop 129 jaar tevoren hun voorvaderen, in de beroemdste veldslag uit de strijd om de prairie, bij Little Bighorn generaal George Custer en een groep van 262 Amerikaanse soldaten in de pan hakten.

Ze deden onderweg de plek aan waar de Sioux vroeger een zonnedans uitvoerden, hun voornaamste religieuze ceremonie. Ze aten bisonvlees. En met groepen Arapaho's en Cheyenne-Indianen, die vanuit andere reservaten uit South Dakota waren komen rijden, kwamen ze negen dagen later 's ochtends samen voor een lichte glooiing bij het dorpje Crow Agency, in Montana, op het voormalige slagveld.

Ze reden rond met een vaandel van hun stam of een staf met adelaars veren in de hand en met fel beschilderde gezichten. ,,Het is de tweede keer dat we deze tocht maakten. Het is zo belangrijk. Wij willen terug naar onze oude cultuur'', lichtte een van de rijders toe. Trommelaars ontvingen hen en leidden de ruiters in een optocht over het slagveld.

Niet naar het gedenkteken voor Custer, het soldatenkerkhof of het museum, die al jaren een erg populaire toeristische bestemming zijn. De Indianen kwamen voor hun eigen monument, dat vorig jaar op de heuvel tegenover Custers obelisk verrees. Het was het eerste nationale monument dat voor Plains-Indianen is opgericht. In de vorm van een hardstenen cirkel met de namen van al hun gevallenen en silhouetten op de rand van drie krijgers erop die als het ware 'de hemel inrijden'.

Midden in de cirkel, die ook een poort voor geesten van de dode soldaten verderop bevat, vierden die ochtend de nazaten van beroemde opperhoofden Crazy Horse en Sitting Bull in redes dat Amerika nu eindelijk het Indiaanse 'patriottisme' erkent. Geri Small, voorzitter van een Cheyenne-stam, roemde de 'renaissance' van Indianen, die zich voltrekt. Een culturele wedergeboorte, zoals de lange paardenrit bewijst, en een politieke. ,,We hebben de slimste en beste generatie leiders in een eeuw tijd.''

Deze renaissance drijft voor een belangrijk deel op de demografische comeback die de Indianen op de Great Plains maken. Terwijl de afstammelingen van de Europese kolonisten in groten getale het platteland van Amerika's hartland verlaten, heeft de Indiaanse bevolking in de regio zich sinds 1990 verdubbeld.

Sommige plattelandsgebieden van de Great Plains verliezen al sinds eind jaren veertig inwoners, maar de laatste jaren versnelt de teruggang zich alleen maar. Van 1990 tot 2000 verloor Jones-county, een typische 'blanke' landbouwprovincie in South Dakota, tien procent van zijn inwoners. Van 2000 tot 2003 raakte Jones-County nog eens 8,9 procent kwijt. Maar in Shannon-county, dat het Pine Ridge-reservaat omvat, steeg de bevolking van 1990 tot 2000 met 25,9 procent. Door het hoge aantal geboortes; maar ook omdat veel Indianen, die ooit naar de stad verhuisden, terugkeren.

Op zich lijken reservaten als Pine Ridge niet echt een plek om naar terug te keren. Een flink deel van de inwoners woont in trailers met autokerkhoven eromheen of in halve woonkazernes. Kruizen en borden langs de doorgaande wegen bewijzen dat alcohol een groot probleem is en zijn tol in het verkeer eist.

In de hoofdplaats, ook Pine Ridge geheten, wordt druk gebedeld. Bejaarde Indianen smeken blanken die tanken bij servicestation Big Bat's om een boterham. De helft van de inwoners leeft er onder de armoedegrens. Rond zestig procent is werkloos.

Toch gaf Karlene Hunter een goede baan in Denver op om terug te keren. Omdat ,,ik wilde dat mijn kinderen in de buurt van onze cultuur zouden opgroeien'', legt ze uit. In 1996 richtte ze in Lakota Express op, een bedrijf in direct marketing, dat zich sterk voor de gemeenschap inzet. Het hielp onder meer tien miljoen dollar voor hun universiteit bijeenbrengen en geld voor een eigen radiostation.

Met de Indianen maken ook de bisons hun rentree op de prairie. Pine Ridge heeft vijfhonderd bisons, die over de heuvels rond Wounded Knee lopen, de plek waar in 1873 het Amerikaanse leger een beruchte slachting aanrichtte in een indianenkamp vol ouderen, vrouwen en kinderen. De kudde is bezit van de gehele stam en wordt gebruikt voor ceremoniële slachtingen, die kort geleden weer ingevoerd zijn.

Het nabije Rosebud-reservaat van de Bute-Sioux pakt de bisonteelt professioneel aan, door zijn bisonvlees samen met andere stammen te verkopen. Daartoe werd in 1990 een coöperatie opgericht, waarvan al 42 stammen uit de Great Plains en de westkust lid zijn en die achtduizend dieren beheren. Die coöperatie wil niet alleen geld verdienen, maar ook 'spirituele winst' boeken. De 'buffalo' is het symbool van onze kracht, vertelt voorzitter Fred DuBray, zelf een Cheyenne-Sioux. ,,Door onze kuddes opnieuw op sterkte te brengen, maken wij ons volk ook weer sterk.''

De Indianen vormen in South Dakota nu haast negen procent van de bevolking en zijn zo een belangrijk kiezersblok geworden. De Democraten hebben dat als eersten onderkend. Ze leveren de twee senatoren van South Dakota in Washington en die lobbyden de laatste jaren actief voor de Sioux. Terwijl die vroeger amper naar de stembus gingen en, als ze al kwamen, vaak weer weggestuurd werden, heeft de Democratische partij de laatste jaren heel veel Indianen op Pine Ridge in weten te schrijven als kiezer.

Dat betaalde zich op dramatische wijze terug in 2002. Op de verkiezingsavond ging Democratische senator Tim Johnson naar bed met een achterstand van drieduizend stemmen. Alleen de resultaten van Pine Ridge waren nog niet binnen. De volgende ochtend bleek hij liefst negentig procent van de stemmen te hebben gekregen, zodat Johnson alsnog met 524 stemmen won. De Republikeinen riepen meteen dat er op het reservaat ,,grootschalige kiezersfraude'' was gepleegd, maar maakten dat niet éénmaal hard. Op 2 november kan Pine Ridge opnieuw de doorslag geven, als South Dakota niet alleen voor het presidentschap stemt, maar ook of zijn andere senator, Tom Daschle, een Democraat, een vierde termijn verdient. Deze race bepaalt mede welke partij de macht over de Amerikaanse senaat krijgt en daarmee: hoeveel speelruimte president Bush of Kerry straks heeft.

Daschle is in een nek-aan-nekrace gewikkeld. Maar wat de Indianen betreft kan hij gerust zijn, meent Dean LaVellie, uitgever van de Lakota Journal, het weekblad van Pine Ridge. ,,Op zich zijn Indianen conservatief. Maar ze zien de Republikeinen als de vriend van de rijken en de bevoorrechten, terwijl Democraten opkomen voor de gewone man en vechten voor huisvesting, gezondheidszorg en onderwijs. Voor het arme Pine Ridge is dat het belangrijkst. Iedereen zal je vertellen dat Daschle veel geld binnenbracht.''

Maar de Democraat kreeg de Indiaanse steun niet zomaar. ,,De mensen zijn zich bewust geworden van de macht van hun stem. Vroeger gingen Indianen naar hun politici met verzoeken, nu komen zij naar ons en vragen wat wij willen.'' Tim Giago, een activist van Pine Ridge, stelde zich dit voorjaar kandidaat voor de senaatszetel. Hij trok zich pas terug nadat

Daschle had beloofd naar eer en geweten wensen van een nog te houden vergadering van stamoudsten uit te zullen voeren.

,,In het verleden redeneerden Indianen dat de verkiezingen hen weinig aangingen. Zij waren immers onafhankelijke naties binnen Amerika. Als Washington zijn woord aan hun regering niet hield, stapten ze naar de rechter. Maar rechtszaken zijn duur, duren lang en leverden al te vaak niets op. Nu ontdekken ze dat veel meer gedaan krijgen via Congresleden, die van hun stem afhankelijk zijn.''

Ook Democratisch presidentskandidaat John Kerry zet actief op de Indiaanse stem in. Niet zozeer in South Dakota, waar zijn achterstand op president Bush te groot is; maar wel in staten met grote Indiaanse gemeenschappen zoals New Mexico, Arizona, Wisconsin en Nevada. Niet toevallig ook staten waar hij en Bush in peilingen tot nu aan min of meer aan elkaar gewaagd zijn. Zijn partij probeert ook daar op de reservaten duizenden nieuwe kiezers in te schrijven.

Hijzelf bezocht onlangs nabij Gallup, New Mexico, een Pow-Wow, een grote sociale bijeenkomst van verschillende stammen. In een dal tussen rode zandkliffen liet Kerry zich door Larry Anderson, een geestelijke leider van de Navajo en Vietnam-veteraan, met adelaarsveren bestrijken. Kerry wikkelde Anderson in een berenhuid en beloofde de Indianen meer geld voor gezondheidszorg en een eigen verbindingsofficier in zijn Witte Huis. ,,Dat heeft hij afgekeken van Daschle. Die heeft al een tijd iemand op zijn kantoor die alleen maar bezig is dingen voor Indianen te regelen'', zegt

LaVellie.

Bush wil niet achterblijven en maakte onlangs extra geld vrij voor medische zorg op reservaten. Op de Republikeinse conventie ruimde hij in zijn verkiezingsprogramma een hele pagina in over de Indianen. Daarin belooft Bush in 2005 de grote achterstand in onderhoud aan scholen op de reservaten weg te hebben gewerkt.

Hoewel Indianen traditioneel Democratisch stemmen, denkt LaVellie niet dat Kerry op de indianenstem mag rekenen. Hij wist op een groot bord in de hoofdplaats Pine Ridge, waarop trots alle namen van stamleden opgesomd worden die vechten in Irak of Afghanistan. ,,Van alle minderheden leveren de Indianen veruit de meeste soldaten. Mensen hier hechten aan de strijderscultuur en vereren de veteranen. Ze zeggen: 'We zijn nu in oorlog en dan doet Democratisch of Republikeins er niet toe. Een strijder volgt dan de chief'.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden