Verkiezingen Turkije / De moderne islam eist zijn plaats op

Eén ding is zeker bij de verkiezingen van morgen in Turkije: de islamitische AK-partij gaat winnen. De regeringspartij heeft Turkije de laatste jaren in rustiger economisch vaarwater gebracht en kan opnieuw rekenen op steun van 30 à 40 procent van de kiezers. Het zou een unicum zijn in de Turkse geschiedenis, waar regeringspartijen bij de verkiezingen doorgaans worden afgestraft.

Vraag is alleen of de AKP een absolute meerderheid in het parlement zal halen, waardoor ze opnieuw alleen de regering kan vormen. De oude linkse protestzanger Zülfü Livaneli, die de afgelopen vijf jaar in het parlement zat, maakt zich zorgen over zo’n scenario.

Hij vertrouwt de AKP voor geen cent. Terwijl veel analisten menen dat de partij zich heeft ontwikkeld tot een gematigde conservatieve partij, ziet Livaneli een verborgen islamistische agenda. „Ze hebben besloten om de samenleving langzaam te veranderen.”

Als voorbeeld noemt hij het feit dat de AKP sinds ze de regering vormt duizenden eigen mensen op maatschappelijke posities heeft geplaatst. Cliëntelisme is een normale praktijk in Turkije, erkent Livaneli. „Maar dit is toch anders. Dit is geen gewone politieke strijd, maar een strijd om het politieke systeem zélf. De mensen die de AKP heeft aangesteld, zijn tegen republikeinse ideeën.”

De AKP slaagt aardig in haar evolutionaire aanpak, en maakte tot nu toe eigenlijk maar één fout, aldus Livaneli: het naar voren schuiven van minister van buitenlandse zaken Abdullah Gül als presidentskandidaat. Diens vrouw draagt een hoofddoek, en dat ging de nationalistische elite (leger, rechterlijke macht) te ver. Onder druk van het leger ging de benoeming niet door.

Livaneli zoekt even naar een manier om uit te leggen hoe gevoelig de kwestie ligt. „Je moet begrijpen dat voor miljoenen Turken de hoofddoek als symbool alleen te vergelijken is met een swastika.”

Van de oppositie moet Livaneli echter ook niet veel hebben. Die heeft zich de afgelopen jaren van zijn meest nationalistische kant laten zien. Livaneli zat zelf in het parlement voor de sociaal-democratische CHP. Twee jaar geleden brak hij met de partij, die volgens hem een te nationalistische koers was gaan varen.

Hij vertelt hoe zich de afgelopen jaren het sluitstuk voltrok van een ’historische verschuiving’ in de Turkse politieke verhoudingen. Terwijl de islamitische AKP zich naar Europa keerde, wilde de ’seculiere’ oppositie, altijd westwaarts georiënteerd, juist weinig van de EU meer weten. Livaneli vreest óók een machtsgreep van die seculiere partijen. „Als zij de regering gaan vormen, krijgen we oorlog met Irak.”

Livaneli verwijst ermee naar de enorme druk die het leger, deel van dezelfde seculiere elite, de afgelopen maanden heeft uitgeoefend om het buurland binnen te vallen. Hij is ook boos op de AKP, die door Gül voor te dragen, het leger draagvlak heeft gegeven om meer macht naar zich toe te trekken. Hij weet wat dat voor gevolgen kan hebben – zelf bracht hij na een militaire coup in 1971 een aantal maanden achter tralies door.

Als hij íets nog erger vreest dan een machtsgreep van islamisten, is het wel eentje van de miltairen. „We bevinden ons in gevaarlijk vaarwater. Als het leger weer aan de macht komt, dan vertrek ik uit dit land.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden