Verkiezingen Moldavië draaien om portemonnee en privatisering

Van onze redactie buitenland AMSTERDAM - Ze zijn alledrie geboren in de tweede wereldoorlog, maakten carrière in de communistische partij en gingen onlangs op bedevaart naar Moskou. Morgen strijden ze om het presidentschap van Moldavië: premier Andrei Sangheli, voorzitter van het parlement Petru Lucinschi en de zittende president Mircea Snegur.

Lood om oud ijzer? Het heeft er alle schijn van. Hun politieke programma's zijn vaag en oppervlakkig en beloven allemaal hetzelfde: verzoening, vooruitgang, hervorming, tolerantie en eerbied voor minderheden. Alledrie zijn ze er zich ook terdege van bewust dat Moldavië economisch gijzelaar is van Moskou en het Gos: zeventig procent van de export gaat naar voormalige Sovjet-republieken en als het Russische Gazprom de kraan dichtdraait, vriest het land dood. Vandaar dat het drietal in oktober, afzonderlijk overigens, afreisde naar het oosten om de kiezer te tonen bij de machthebbers in Moskou in de gunst te zijn.

Snegur, die in 1991 aan de wieg stond van de Moldavische onafhankelijkheid, sprak in de Russische hoofdstad niet alleen met premier Tsjernomirdin, maar ook met de Roemeense premier Vacaroiu. Waaruit tenminste één verschil blijkt tussen de kandidaten. Want meer dan Lucinschi en zeker Sangheli kijkt Snegur liever de andere kant op: richting het westen en met name Roemenië.

De tijd dat er openlijk met de westerbuur geflirt werd en zelfs gesproken over de unire (eenmaking), is overigens alweer voorbij. De verliefdheid heeft ook maar even geduurd. Net als in veel andere Sovjet-republieken begon ook in het 4,5 miljoen inwoners tellende Moldavië eind jaren tachtig het verzet tegen het door Moskou gedicteerde communisme als een beweging die pleitte voor erkenning van de weggedrukte identiteit. Met andere woorden: erkenning voor het Roemeense verleden. Totdat Stalin het in 1940 inpikte, behoorde Bessarabië - zoals de regio ook wordt aangeduid - immers bij Roemenië. De taal die er wordt gesproken, is nauw verwant aan het Roemeens.

Toen Moldavië in augustus 1991 (na de mislukte coup in Moskou) onafhankelijk werd, werd het Roemeense volkslied ook de nationale hymne van Moldavië. Hereniging met de westerbuur leek slechts een kwestie van tijd, tot groot ongenoegen van diverse minderheden, onder wie met name Russen en Oekraïners. Die riepen op een smalle strook ten oosten van de rivier de Dnjestr een eigen republiek uit, Trans-Dnjestrië. Ze werden daarbij actief gesteund door het Veertiende Russische Leger (onder leiding van generaal Aleksander Lebed).

Die oorlog en de harde economische werkelijkheid zorgden voor een vergaande ontnuchtering en (hier en daar) nostalgie naar de tijden van het oude Sovjet-socialisme. Het leidde in maart 1994 bij de parlementsverkiezingen tot winst van de oude landbouwnomenclatoera, in de vorm van de Agrarische Democratische Partij van Moldavië (PDAM), waartoe in eerste instantie alledrie de presidentskandidaten behoorden. Snegur richtte in juli vorig jaar echter zijn eigen partij op, de Partij van Wederopbouw en Verzoening van Moldavië (PRCM), uit onvrede over het steeds meer naar Moskou neigende geluid dat in PDAM-kringen werd gehoord (ook wat betreft de kwestie Trans-Dnjestrië).

Twistpunt was en is bovendien de mate waarin de grond moet worden geprivatiseerd. De PDAM, gedomineerd door voorzitters van kolchozen, wil daar niet van horen. Snegur heeft er juist wél zijn zinnen op gezet. Opmerkelijk is overigens dat in de industrie inmiddels tweederde van de bedrijven al in particuliere handen is. Met hulp van het IMF is de economie snel gesaneerd, wat ondermeer tot gevolg heeft gehad dat de inflatie is gedaald van 587 procent in 1994 tot vijftien procent nu, een (laagte-)record voor de voormalige Sovjet-Unie. In verhouding tot de dollar is de leu-wisselkoers al sinds 1993 stabiel.

Het zijn macro-economische successen, die op micro-niveau het leed niet kunnen verzachten. Want het gemiddelde maandsalaris is nog geen 60 gulden, amper genoeg om een half mandje met basisbenodigheden te kopen. De winst bij deze verkiezingen zal dan ook gaan naar degenen die in de ogen van de kiezers de beste waarborg voor de portemonnee biedt. Snegur ligt volgens recente peilingen nog voor, maar met name Lucinschi zit hem op de hielen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden