Verkiezingen gaan over identiteit

Nederland heeft een identiteitscrisis en is bang, constateren Diederik Samsom (PvdA) en Alexander Pechtold (D66) in een debat. Daar zijn geen politieke oplossingen voor, vinden ze.

Diederik Samsom mag dan vinden dat alleen in de hoofden van de bewoners van het Binnenhof de verkiezingscampagne begonnen is, hij deed er gisteren graag aan mee. Uit wat hij en Alexander Pechtold in een onderling debat naar voren brachten, valt op te maken dat de politieke partijen ervan uitgaan dat de verkiezingscampagne vooral over sociaal-culturele onderwerpen zal gaan.

Ook de opmerkingen van een aantal vertegenwoordigers van de VVD, afgelopen maandag, wijzen daar op. De Nederlandse identiteit staat daarbij op het spel.

"Ook ik onderschatte aanvankelijk het debat over Zwarte Piet", aldus Samsom gisterochtend op een bijeenkomst in het Haagse perscentrum Nieuwspoort. "Het gaat over een kinderfeest, wat zou het? Maar er zit veel meer achter. Wat voor land zijn we? Er zit een existentiële angst achter."

Zoveel heeft Geert wilders toch bereikt de afgelopen tien jaar. Ook in de gevestigde partijen is het doorgedrongen dat koopkracht en een eigen risico in de zorgverzekering niet meer dé grote thema's zijn. Tegelijkertijd is er een gevoel van vertwijfeling. De politiek heeft hier geen oplossingen voor, daarover zijn Samsom en Pechtold het ook eens. "De ons vertrouwde instrumenten werken niet", constateerde Samsom, bijgevallen door Pechtold: "We moeten als politici bezig zijn met wat we wel kunnen oplossen. Een politieke discussie over Zwarte Piet en de boerkini leidt niet tot een oplossing."

Volgens Pechtold kan werken aan oplossingen voor sociaal-economische problemen ook de kans vergroten dat, zoals hij het noemde, het culturele thema succesvol kan worden aangepakt. Daarmee zijn politici weer op voor hen veel vertrouwder terrein.

Een 'vager' onderwerp als de Nederlandse identiteit laat zich niet zo maar vertalen in wetten en beleidsinitiatieven. Het is voornamelijk management by speech. Bijvoorbeeld oproepen tot het vormen van 'een vrijheidscoalitie, die moreel tegenwicht moet bieden', zoals VVD-minister Edith Schippers maandagavond deed in haar Schoo-lezing.

D66 wil volgens het verkiezingsprogramma de tweedeling in de samenleving te lijf. Maar de tweedeling is vooral sociaal-cultureel bepaald, stelde Samsom gisteren. Gelukkig zijn er ook onderdelen die wellicht aan te pakken zijn. "Discriminatie op de arbeidsmarkt is daarvan een onderdeel. Daar kunnen wel wat aan doen als politiek en dat zullen we dus ook moeten doen. Nederlanders zijn bang voor wat er met hun identiteit gebeurt, nieuwe Nederlanders, die mee willen doen, kunnen het idee krijgen er toch niet helemaal bij te horen."

Mochten vragen over de Nederlandse identiteit inderdaad het hoofdonderwerp worden van de komende verkiezingscampagne, dan zal het des te moeilijker worden om je als politieke partij te profileren ten opzichte van de concurrentie. Het wordt dan een campagne van het politieke midden tegen de PVV.

Samsom en Pechtold gaven daar gisteren al een voorproefje van. De echte verschillen in de benadering tussen D66 en de PvdA moesten met een vergrootglas gezocht worden. "Er is momenteel geen tekort aan megafoons voor het ongenoegen", aldus Samsom. "Maar er is wel een tekort aan mensen die naar elkaar willen luisteren."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden