Verkiezing lijsttrekker? Nee, dank u

Twee lijsttrekkers, Jesse Klaver (GroenLinks, links) en Alexander Pechtold (D66). Beeld Anp

De manier waarop eerder deze week CDA-partijleider Sybrand Buma voor een volgende periode werd benoemd, is exemplarisch voor de gang van zaken bij de gemiddelde politieke partij op dit moment. 'Geen enkele tegenkandidaat heeft zich gemeld', jubelde CDA-partijvoorzitter Ruth Peetoom donderdag op Twitter. 'Gefeliciteerd @sybrandbuma!'

Vandaag, op het congres van D66 in Papendal, zal Pechtold andermaal zeggen dat hij beschikbaar is als lijsttrekker voor de verkiezingen van 2017. Of hij concurrenten heeft, kan nog tot juni blijken - maar met veel concurrentie wordt geen rekening gehouden. Vandaag ook bezegelen de leden van de Staatkundig Gereformeerde Partij het lijsttrekkerschap van Kees van der Staaij, al is dat bij die partij iets minder ongewoon. Volgende week zullen ook de leden van GroenLinks in Amersfoort klappen en juichen voor hun onbetwiste lijsttrekker Jesse Klaver. Bij de Partij voor de Dieren gaat men er zonder meer van uit dat Marianne Thieme op nummer één zal staan, bij 50Plus staat het leiderschap van Henk Krol niet ter discussie.

Het mag dan zijn dat de kloof tussen burger en politiek momenteel verontrustend breed is, de politieke partijen zien een lijsttrekkersverkiezing op dit moment duidelijk niet als dé methode om die te dichten.

Dat is wel eens anders geweest. Toen Ruth Peetoom vijf jaar gelden aantrad als CDA-voorzitter, trof ze een intern verscheurde partij aan. Haar antwoord daarop was een partijvernieuwing waar een lijsttrekkersverkiezing het grootste deel van uitmaakte. Net bekomen van een mislukt regeringsavontuur met VVD en gedoogpartner PVV, moest Buma het toen opnemen tegen liefst vijf partijgenoten: Henk Bleker, Mona Keijzer, Liesbeth Spies, Madeleine van Toorenburg en Marcel Wintels. Ieder van dat zestal was na sollicitatie door het partijbestuur geschikt bevonden, zes anderen waren wegens 'ongeschikt' weer naar huis gestuurd.

De vernieuwing van het CDA leverde toen wel veel publiciteit, maar niet veel kiezers op: de partij verloor acht van de 21 zetels. GroenLinks, waar de zittende Jolande Sap in datzelfde jaar werd uitgedaagd door de 'ongeschikt' bevonden Tofik Dibi, had ook een dergelijke ervaring. De kiezer vond GroenLinks prompt een partij waar intern geharrewar was en de partij duikelde van tien naar vier zetels.

Sybrand Buma (rechts) was de enige kandidaat voor het CDA. Bij de SP klappen ze voor Emile Roemer. Beeld Anp

D66 kan daarover meepraten: een lijsttrekkersverkiezing is aardig vanwege de extra publiciteit, maar kan uitmonden in een waar bloedbad. Nadat Alexander Pechtold en Lousewies van der Laan elkaar bevochten om het lijsttrekkerschap in 2006, verloor D66 in de daarop volgende verkiezingen drie van haar zes zetels. Sindsdien heeft D66 zich er nooit meer aan gewaagd: Pechtold was leider, is leider en wordt ongetwijfeld weer leider.

Ook de VVD heeft er slechte ervaringen mee. Toen Mark Rutte in 2006 de strijd aanging met Rita Verdonk, kreeg hij 22 zetels: vijf minder dan de VVD voor de lijsttrekkersstrijd had.

Eigenlijk is de enige lijsttrekkersverkiezing die wel een goede afloop kende die van de PvdA in 2002. Wouter Bos won toen van Jeltje van Nieuwenhoven, Klaas de Vries en Jouke de Vries. Bij de verkiezingen het jaar daarop steeg het aantal Kamerzetels van de PvdA van 23 naar 42. In 2012 gebeurde hetzelfde nogmaals: na een strijd tussen vijf PvdA-ers won Diederik Samsom en steeg de PvdA van 30 naar 38 zetels.

Dat effect kan de PvdA nog wel eens gebruiken, maar over eventuele lijsttrekkersverkiezingen is bij de sociaaldemocraten nog weinig bekend. Of hij nog een keer wil, zegt Diederik Samsom in het najaar te beslissen. Andere namen die rondzingen zijn die van de Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb, Lodewijk Asscher en Jeroen Dijsselbloem.

Ook de VVD moet nog beslissen wie lijsttrekker wordt. Maar sinds Mark Rutte al in augustus 2015 zei 'dolgraag' nog eens te willen, zijn de kansen van mensen als Halbe Zijlstra of Sander Dekker behoorlijk verkleind.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden