Verkamman

Deze week moest ik denken aan Bram Appel, de midvoor uit de jaren veertig en vijftig die het hardste schot van Nederland had. Ik dacht aan Bram Appel, toen 'Netwerk' zondagavond een fascinerende reportage liet zien over Gundrun Burwitz-Himmler, de dochter van SS-leider Heinrich Himmler.

In de Berlijnse villawijk Ruhleben was Gundrun halverwege de jaren veertig het buurmeisje van Bram Appel. Zij kon het ook niet helpen dat haar vader tot de A-categorie der oorlogsmisdadigers behoorde. Heden ten dage is het de oude Gundrun wel te verwijten dat zij vanuit haar luxe woning in München het extreem-rechtse gedachtegoed gewoon blijft uitdragen. In haar valse idealisme ijvert zij met haar organisatie 'Stille Hilfe' voor een gerieflijke oude dag voor Alte Kameraden, die niet op een moord meer of minder hebben gekeken.

Bram Appel is eind 1997 overleden. Acht jaar eerder bezocht ik hem in zijn woning te Geleen. Zijn vrouw had mij eerder al verteld dat Bram in toenemende mate over de oorlog sprak. In de zomer van 1942 was hij in Den Haag opgepakt en op transport gezet. Hij was toen al een bekende voetballer van Ado, maar dat zei de nazi's niets.

Pas nadat Russische troepen Berlijn waren binnen getrokken, kon Bram Appel naar Nederland terugkeren. Bijna drie jaar had hij in Duitsland doorgebracht. Na alle oorlogsellende werd Bram in Nederland onaangenaam verrast. De KNVB schorste hem, want Bram had getracht zijn lot als dwangarbeider te verlichten.

Zijn 'Torinstinkt' had hij in dienst gesteld van de beroemdste voetbalclub van Berlijn, Hertha. Een schande, vond de KNVB. De hoogste KNVB-leider, Karel Lotsy, riep het hardst van allen dat Bram Appel een lesje moest worden geleerd. Zelf was 'Karel de Kerel' tijdens de bezetting gewoon de 'eminente sportleider' gebleven, die hij ook voor de oorlog al was. Met de nieuwe orde had hij weinig problemen, hij werkte er lekker mee samen.

Twijfels over zijn mate van sympathie voor de Duitsers? Karel liet meteen het diploma zien dat hij in 1936 tijdens de Nazi-Olympische Spelen uit handen van Adolf Hitler had gekregen. Geen joodse scheidsrechters meer bij voetbalwedstrijden? Karel vond het best. Maar na de oorlog kreeg Bram Appel dus een schorsing en werd Karel Lotsy in een vloek en een zucht gezuiverd.

Op zeker moment hielp Bram in Berlijn buurman Heinrich bij het blussen van een brandje. Bram vond Heinrich geen onaardige buurman. Terug in Nederland hoorde hij pas dat buurman de regisseur van massamoord was geweest. In Ruhleben genoot Bram wel een voorkeursbehandeling door al die doelpunten voor Hertha. Door zijn positie als topvoetballer, als buurman van Gundrun en Heinrich, had hij een net iets minder gevaarlijk leven dan andere dwangarbeiders. Had Bram, achteraf beschouwd, al die goals maar beter niet kunnen maken voor Hertha? Dat is makkelijk gezegd. Wie dat beweert - en de top van de KNVB beweerde het - speelt al gauw de rol van het naoorlogs verzet; de club die zo onnoemelijk veel meer leden had dan het echte verzet. Bram Appel scoorde makkelijk en die gave hielp hem zijn overlevingskansen te vergroten. Het heldendom is nu eenmaal niet voor iedereen weggelegd. Zelfs niet in vredestijd. Er is een prins en er zijn politici die van mening zijn dat het kan: zitting nemen in het hoogste, ondemocratische, olympische bestuurscollege, dat wordt aangevoerd door een Franco-fascist. Dan kun je nog maar beter als dwangarbeider scoren voor Hertha Berlin.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden