Review

Verhoeven tegen 'een snotterig soort begrip'

In juni van dit jaar overleed de filosoof Cornelis Verhoeven, voor de lezers van Letter & Geest geen onbekende. Van deze zeer productieve auteur, in 1979 winnaar van de P.C. Hooftprijs, is nu postuum een boekje verschenen, 'Twaalf confidenties'. Anders dan de flaptekst vermeldt, heeft Verhoeven deze stukjes niet vlak voor zijn dood nog op papier gezet. De bundel bevat een door hemzelf gemaakte keuze uit vroegere essays en toespraken, waarvan sommige al eerder waren gepubliceerd.

Het boekje is dan ook geen wijsgerig testament. De dood ontbreekt als thema, en de gedane 'confidenties', als ze al die naam mogen hebben, lijken in niets op de schokkende, van persoonlijke worsteling getuigende bekentenissen die we bijvoorbeeld bij Augustinus vinden. Verhoevens toon is luchtig en vaak humoristisch, en past goed in de 'twaalf-dingen'-reeks waarin dit laatste werk is uitgekomen: typische cadeauboekjes, dun, fraai en vrolijk van vormgeving. Maar luchtig is iets anders dan oppervlakkig. Wars van grote woorden en grote verhalen heeft Verhoeven als filosoof altijd wel iets belangwekkends te melden, op een onnadrukkelijke, essayistische en vaak persoonlijke manier. Hij doet menigmaal denken aan de grondlegger van dit filosofische genre, Montaigne, ook al door de klassieke achtergrond die beiden delen. Verhoeven schrijft bijvoorbeeld over zijn leeservaringen als kind, het begin van zijn filosofische verwondering, zijn opvattingen over liefde en vriendschap, zijn met Plato gedeelde reserves jegens de poëzie (althans de meeste) - in dat laatste stukje verrijkt hij de Nederlandse taal met het woord 'poëzijkerig'.

We lezen ook over zijn ervaringen in het onderwijs, eerst als leraar klassieke talen, later als hoogleraar in de antieke filosofie. Prachtig vond ik zijn tirade tegen de heersende gedachte dat een onderwijzer of docent zich moet verplaatsen in de 'wereld van het kind'. Dit betekent, betoogt hij, in feite minachting en discriminatie van het kind, dat moet 'meemaken dat iemand op pantoffels en met een snotterig soort van begrip in die imaginaire ruimte binnendringt om je zijn eigen wereld aan te smeren, in plaats van regelrecht erkend te worden als een volwaardige, unieke en onvervangbare bewoner van de ene gezamenlijke en eindeloos boeiende wereld'. Zulke passages doen ons weer het gemis voelen van deze grootmeester in het wijsgerige essay.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden