Verhitte onschuld

In het najaar van 1945 stuurde een modellenbureau in Los Angeles een 19-jarige nieuweling met de naam Norma Jeane Dougherty naar fotograaf André de Dienes. De Dienes was op zoek naar naaktmodellen voor een nieuw tijdschrift. Die eerste ontmoeting en alles wat daarna gebeurde, heeft De Dienes een kleine veertig jaar later, kort voor zijn dood in 1984, opgetekend in een geschrift dat hij aan het jonge model wijdde. Want Norma Jeane was de legendarische Marilyn Monroe geworden en in 1962 als wereldberoemde ster gestorven.

Bij het geschrift, zo'n paar honderd getikte A4'tjes, voegde hij zo'n duizend contactafdrukken. Een kleine schat, die pas onlangs werd opgegraven.

Uitgeverij Taschen maakt er nu een monumentaal boek van, ruim zes kilo zwaar, verpakt in een cassette. Daarin vinden we niet alleen een reeks van niet eerder gepubliceerde foto's van een jonge Norma Jeane terug, maar ook een facsimile van het typoscript van De Dienes. En omdat woorden veel meer zeggen dan foto's, iets over de herinneringen van de fotograaf.

Die zijn natuurlijk gekleurd. Als je, zoals De Dienes, een onbekend model dat je als eerste fotograaf voor de lens hebt gehad, ziet uitgroeien tot een legende, dan kan het niet anders of de legende reikt in je herinnering terug tot in pre-Marilyn-tijden. En dus was André, toen hij Norma Jeane voor het eerst zag, op slag verliefd en wel zo, dat hij er hevig naar hunkerde met haar het bed te delen.

Norma Jeane, de onontpopte Monroe, wekte, zo leren we, al nauwelijks bedwingbare lustgevoelens bij mannen. De Dienes schrijft over die eerste lange autorit die hij in zijn Buick Roadmaster met haar maakte, op zoek naar machtige natuurlocaties in Californië, Nevada en Oregon om er zijn droommodel te fotograferen. De uitstraling van Norma is zo overweldigend, dat ze her en der van vreemde mannen aanzoeken krijgt: bij tankstations, in motels, in wegrestaurants. Maar ze is van De Dienes -althans zo hoopt hij vurig. Maar Norma houdt hem op afstand. Weken is hij met haar op weg, zijn onderbuik staat in lichterlaaie en dan eindelijk, eindelijk is het zo ver.

Buiten waait een sneeuwstorm om het oude Government Lodge in Mount Hood, Oregon, en er is nog maar één kamer vrij! ,,Eindelijk samen in één bed!', noteert De Dienes. De rest is discretie. De Dienes vervolgt: ,,Toen het liefdesbedrijf voorbij was huilde Norma Jeane in mijn armen. Ze was gelukkig en tevreden.' Zij wel, maar hoe zat het met hem? Hij had net met een godin geslapen. ,,Uit respect voor de nagedachtenis van Marilyn praat ik liever niet over de seks', tikt de oude fotograaf neer. Wel vernemen we dat ze die nacht haar eerste orgasme mocht beleven. In bed, schrijft De Dienes, is de man de leider, ,,de vrouw onderwerpt zich, volgt, draagt bij. Een vrouw is gewoonlijk net zo opgewonden als de man zich voelt.'

Gelukkig is deze grote minnaar ook een knap fotograaf. We kijken mee door die verhitte lens. Die eerste foto's van de verliefde fotograaf: hij legt haar, gekleed in een truitje en een plooirok, neer op een kale asfaltweg en bij de foto's schrijft hij decennia later met de hand: 'Hier begon ze... en haar naam werd een legende.'

Maar naaktfoto's maakte hij niet. Integendeel. Het resultaat van die eerste fotosessies is zes maanden later, in april 1946, te zien op het omslag van het brave tijdschrift Family Circle: Norma Jeane in landelijke omgeving poserend met een lammetje. Zo wordt ze een tijdje verhandeld: in Nederland duikt ze in maart 1948 op op het omslag van het tijdschrift Zondagsvriend (Titel: 'Het is weer lente!') en in juni '49 in het christelijk-cultureel maandblad Op den Uitkijk. Allemaal foto's uit die eerste sessies die De Dienes met Norma Jeane had.

Zo opgewonden als de fotograaf was, zo onschuldig en zuiver zijn de foto's. Maar naaktfoto's werden, tot verdriet van De Dienes, in 1949 gemaakt door concurrent Tom Kelley, die haar vijftig dollar betaalde en later wereldberoemd werd met de naaktkalender.

De Dienes maakte in 1950 nog de fameuze strandfoto's op Jones Beach, Californië, die in de Taschen-uitgave ook schitterend worden gereproduceerd. ,,The sexiest picture I ever made', zei hij daarover tegen Norman Mailer in diens Marilyn-biografie (1973). Zijn verlangen was dus ook toen nog niet geblust.

,,Fotograferen is als een liefdesdaad', zegt de Japanse fotograaf Araki, ,,en de penis noemen we daarbij de camera'. Dat geldt ook voor De Dienes. En over Araki volgende week meer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden