Verhalentafel als collectief geheugen

Amsterdamse ouderen zingen mee aan de 'Verhalentafel', een hightech meubelstuk met filmpjes en liedjes van vroeger. Het blijkt een prima middel om hun geheugen te prikkelen en het is ook nog goed voor de onderlinge contacten.

door Wybo Algra

Mevrouw Van Baar (83) ziet haar houten bankstel nog drijven door de Watermanstraat. Dat was in 1960. Ze woonde net twee weken in haar nieuwe huis, met haar nieuwe spullen, toen op 14 januari de dijk doorbrak. Tuindorp Oostzaan -een wijk in Amsterdam-Noord- kwam compleet onder water te staan. Haar man moest de auto de dijk op duwen. Zelf zat ze achter het stuur, de benen in het water. ,,Kijk'', wijst ze lachend op het beeldscherm voor haar, waar net allerlei huisraad voorbij dobbert. ,,Misschien was dat wel mijn bank.''

Mevrouw Van Baar zit met mevrouw Van der Heijden (89) en mevrouw Reiz (86) aan de splinternieuwe 'Verhalentafel'. Het houten meubelstuk staat sinds twee weken opgesteld in de centrale hal van Het Twiskehuis, een verzorgingshuis in Tuindorp Oostzaan. Op het zeshoekige blad staan drie monitoren. Met één druk op de knop rollen allerlei onderwerpen van video, film, radio en tv voorbij: een Polygoon-journaal uit 1920 over schaatsen, de geschiedenis van de Bijlmermeer, de stadswijk De Pijp in 1960, Wim Sonneveld die in 1950 'Margootje' zingt. Een druk op de rechterknop en er is een liedje te zien of een filmpje te horen. Daarna komen spontaan de verhalen los. Die persoonlijke herinneringen kunnen de bewoners van Het Twiskehuis opnemen en later terughoren. De Verhalentafel vormt zo op den duur het collectieve geheugen van het verzorgingshuis, is de gedachte.

Zelf heeft mevrouw Reiz de overstroming van Tuindorp Oostzaan niet meegemaakt. Haar schoondochter wel. ,,Die werd met een bootje naar een schip van het Rode Kruis gebracht. Dat lag bij de NDSM-werf'', herinnert ze zich. ,,Daar werden mensen opgevangen door heilsoldaten, met eten en drinken.'' Mevrouw Reiz woont al sinds haar 28ste in Amsterdam-Noord. Haar vier kinderen zijn er opgegroeid. Wat ze leuk vindt aan de Verhalentafel? De liedjes, zegt ze, zoals uit de televisieserie 'Pension Hommeles'. Ze klikt de zwart-witbeelden uit de jaren vijftig aan. Zachtjes zingen mevrouw Reiz en mevrouw Van der Heijden mee met Donald Jones: 'Ik zou je het liefste in een doosje willen doen'.

Er zou een kunstwerk komen, vertelt directeur Anjo Dussel van Het Twiskehuis, en de bewoners wilden graag iets wat ze konden gebruiken. Beeldend kunstenaar Hans Muller werd bij de plannen betrokken. Hij liep een paar dagen rond in Het Twiskehuis, praatte met de bewoners, en zo ontstond gaandeweg het idee voor de Verhalentafel. Muller werkte dit idee verder uit met Waag Society, een organisatie voor oude en nieuwe media.

Wie mocht denken dat ouderen niet meer warmlopen voor nieuwe media: mis. De bewoners van Het Twiskehuis -veelal ouder dan 85 jaar- zijn enthousiast. Ze schuiven zelf regelmatig aan, en demonstreren de tafel graag aan de kinderen en kleinkinderen. De beelden en liedjes blijken bovendien goed te werken als prikkel om verhalen uit het geheugen op te diepen, zodat het meubelstuk al met al precies aan de verwachtingen voldoet. ,,Ook dementerenden vinden het leuk'', vertelt activiteitenbegeleidster Wies Bakker. ,,Ze kunnen goed overweg met de knoppen. En het herkennen van dingen van vroeger is voor hen heel belangrijk.''

Daarnaast blijkt de Verhalentafel goed voor de onderlinge contacten. Mevrouw Reiz, mevrouw Van der Heijden en mevrouw Van Baar vormen daarvoor het levende bewijs: gezusterlijk zingen ze 'In een rijtuigie' -en natuurlijk zetten ze de 'kont van het paard' lekker vet aan. Mevrouw IJnsen (87) schuift aan, meneer Kruse (89) haalt een dikke map gebundelde tijdschriften van zijn kamer: 'Als de dag van gisteren. Honderd jaar Amsterdam en de Amsterdammers'. Hij vertelt over de brand op het Damrak in 1975, waarbij de C & A in vlammen opging. ,,Je mag het natuurlijk niet leuk vinden, maar het was een sprookje om te zien met al die sterretjes die ervanaf spatten'', herinnert mevrouw Van der Heijden zich.

Ook tot de grond toe afgebrand: het Paleis voor Volksvlijt aan het Frederiksplein, in 1929. De galerij bleef overeind, maar moest in 1961 wijken voor de nieuwbouw van de Nederlandsche Bank. Mevrouw Van der Heijden kan zich de brand nog goed herinneren, ze hoorde het op de radio en ging er gauw naartoe om te kijken. Maar de beste herinneringen bewaart ze aan de galerij met de vele winkels. Daar liep ze dagelijks onderdoor.

,,Je had er allemaal donkere hoekjes waar het lekker stil was. Daar kon je lekker staan met je geliefde, kusjes geven en nog wel meer ook.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden