Verguld brons als beloning voor klautertocht

ATLANTA - Op de persconferentie versprak Tom van 't Hek zich even toen hij het, voor hockeybegrippen, over de beste Olympische Spelen aller tijden had. Met een zekere plak voor de mannen en de gouden medaille voor zijn zestien hockeymeiden mag je dat zeggen, zo plaatste de bondscoach zich onbewust even buiten de realiteit. Aan de andere kant, wilde doelvrouwe Jacqueline Toxopeus terecht doen geloven: “Helemaal ongelijk had hij niet. Die bronzen plak voelt aan als goud.”

Verguld brons was het mooie resultaat van een lange, vermoeiende klautertocht naar de mondiale subtop. De laatste jaren moesten de vaderlandse hockeysters regelmatig van heel ver komen om weer serieus te worden genomen. De continentale titel van vorig jaar was zo'n moment, alhoewel het Europese hockey bij de vrouwen ontdaan is van elke glans. Zie ook de top drie van het toernooi van Atlanta: Australië op afstand één, Zuid-Korea (dat de finale met 3-1 verloor) op gepaste afstand twee en een eind daaronder Nederland op drie.

Na het gewonnen EK volgde een periode die een klassering als pakweg zesde in het olympische veld van acht eerder rechtvaardigde dan het meest bescheiden plekje op het erepodium. En een uitbundige huldiging, met de gewillig voor elke fotocamera poserende Prins van Oranje als stralend middelpunt, op het toneel van het Holland House.

De felst flikkerende en fonkelende der sterren ging tussen twee hoogtepunten door door het diepste dal. Tox was op het olympisch kwalificatietoernooi in Kaapstad, november vorig jaar, ineens niet meer de stabiele factor die ze altijd in het doel van het Nederlands elftal is geweest. Ze lag vooral met zichzelf overhoop. Van 't Hek heeft nog serieus overwogen om haar opvolgster Stella de Heij eerder dan gepland zijn vertrouwen te geven. Toxopeus kwam de dip echter weer te boven. “Hoe? Door gewoon zelf de zaken op een rij te zetten. Door veel keeperstrainingen te doen, door veel met de coach te praten. Door gesprekken met anderen te voeren; helemaal niet zwaar, helemaal niet diepzinnig. Gewoon om een knop om te kunnen zetten.”

Tox was in de strijd om de derde plaats tegen Groot-Brittannië de held van de avond. De reglementaire speeltijd had beter overgeslagen kunnen worden. De wedstrijd was het aanzien niet waard. De zenuwen gierden de speelsters door de keel. Acht strafcorners en nog ééntje aan Britse kant ten spijt, wisten Van 't Hek en zijn collega Susan Slocombe na een paar minuten al wel dat ze de lijstjes voor de strafballen konden invullen. De Nederlandse coach bevroedde toen reeds dat die loterij een verlate vrijgeleide naar brons zou zijn. Zes keer had hij in zijn sportieve loopbaan naar die (anti)climax toe moeten groeien, drie keer als speler, drie keer als coach: in die laatste hoedanigheid met het Nederlands team (op het EK) en tweemaal bij Kampong. Al die keren liep het voor zijn ploeg goed af. Desondanks had hij uit sportief opzicht liever een sudden death gehad. “Ik blijf daar een voorstander van,” zegt de voetballiefhebber. “Dat ene kwartier van Engeland-Duitsland vond ik het enige op het EK voetbal dat om aan te zien was.”

Van 't Hek ging voor zijn gevoel met een aanzienlijke voorsprong de strafballenserie in. Daags voor de wedstrijd, zag hij bij het verlaten van het trainingsveld vijf Britse speelsters door een zij-ingang naar een achteraf veldje glippen. Ze wilden na de officiële training stiekem toch nog even weer op de eventuele toegift oefenen. You never know. Die eindeloze onrust sterkte hem in zijn zelfvertrouwen. En Tox wist van veel speelsters hoe ze zouden schieten. “Als ze het anders zouden doen, kon ik het aan de aanloop wel zien. Die Brown, die heeft er bij mij nog nooit een strafbal ingeslagen. Ik herinner me van het EK in Brussel dat ze links laag mikte. Ze ging nu heel anders staan. Ik dacht: die is voor mij. Ik ken dat kind uit duizenden. Ze is in het veld echt zo'n scheermes dat iedere linksbuiten buiten de lijnen hakt.”

De redding van Toxopeus op de push van Brown was nodig omdat kort daarvoor in de tweede beurt haar clubgenote bij Den Bosch, Dillianne van den Boogaard, had gemist. De vier andere Nederlandse hockeysters kweten zich in de serie van vijf goed van hun taak. Mijntje Donners, Carole Thate, Jeannette Lewin en Suzan van der Wielen mikten onberispelijk raak. Voor de eventuele nummer zes had Florentine Steenberghe zich kandidaat gesteld. Wietske de Ruiter had zich vooraf ook bij Van 't Hek gemeld, maar zij voelde zich bij nader inzien te nerveus om de verantwoordelijkheid te dragen. Omdat behalve Brown, Johnson in de vijfde nabeurt de kans voor 'open' doel liet liggen, kon Van 't Hek het met vijf van de zes 'zekerheidjes' af. In de EK-finale tegen de gisteren onttroonde olympische kampioen Spanje scoorden achtereenvolgens De Ruiter, Vossen, Lewin en Van der Wielen in de verlenging. Vier strafballen waren toen voldoende, omdat Spanje er drie miste. “Ik zat te trillen op mijn benen toen Johnson voor de vijfde bal aan de beurt was,” bekende Toxopeus. “Ik stond te vloeken en te gillen om me af te kunnen reageren. Dit is mijn afscheid. Ik wilde het brons niet door de vingers laten glippen.”

In clubverband gaat Tox nog één of twee jaar door, afhankelijk van beschikbaarheid van tijd en motivatie. In internationaal verband sluit ze een grillige carrière af; uit de selectie gegooid door achtereenvolgens Gijs van Heumen (omdat ze te lui was om te trainen) en Bert Wentink. Onder Roelant Oltmans flopten de Olympische Spelen van Barcelona, onder Van 't Hek - die wel alvast De Heij ging inwerken - vierde ze al met al een glorieuze rentree. “Het WK in Sydney (afgesloten als kampioen - red.) in 1990 was natuurlijk top, en de derde plaats hier voelt ook aan als goud. Barcelona is een litteken in mijn carrière. We waren met Australië favoriet voor de titel, maar het werd een zesde plaats. De sfeer was toen niet best, al roerde ik me niet al te veel in de controverse tussen de meiden van Amsterdam en HGC. Als het daarover ging, ging ik meestal stappen.”

In vergelijking met dat gespleten team, verdiende ze nu brons met een vriendenploeg. “Ach, wat is een vriendenploeg. Ik vind dat zo dramatisch en sociaal voelend klinken. We respecteren elkaar. Als dat er is, kun je voor elkaar door het vuur gaan. Dat is een groot voordeel. Dat is, denk ik, ook de grootste winst die we hebben geboekt.”

Tom van 't Hek zit met een 'uitgewoond' gezicht naar haar betoog te luisteren. Hij moest 'peptalkend' tropendagen maken om de vrouwenploeg na de dramatische start van het toernooi (gelijke spelen tegen de VS en Groot-Brittannië en een nederlaag tegen Zuid-Korea) weer aan het hockeyen te krijgen. “Wie twee jaar geleden bij mijn aanstelling had gezegd dat we in 1995 Europees en in '96 olympisch goud gingen winnen, had ik gevraagd er onmiddellijk een grote strik om te doen en het pakketje door de PTT thuis te laten bezorgen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden