Vergroving is al jaren gaande

Bootvluchtelingen in het asielopvangcentrum Cara Mineo in het Italiaanse Sicilië. Beeld afp
Bootvluchtelingen in het asielopvangcentrum Cara Mineo in het Italiaanse Sicilië.Beeld afp

Nee hoor, echt bijzonder is het niet. Gebeurt er iets in Israël, dan roepen mensen op internet 'alle joden aan de galg', bij de daden van IS heet het 'verbrand alle moslims'. "De toon van wat mensen op internet zetten, is de afgelopen jaren veel heftiger geworden", zegt Suzette Bronkhorst van het Meldpunt Discriminatie Internet.

Hanne Obbink

Over de reacties op het nieuws over bootvluchtelingen heeft het meldpunt nog geen klachten ontvangen. Maar dat de site van RTL Nieuws maandag zijn reactieknop moest uitzetten na een stroom 'vuiligheid', verbaast Bronkhorst niet.

'Jammer van die 28 overlevenden' luidde een van die reacties. Elders op sociale media waren ook teksten te lezen als 'dat ruimt lekker op' en 'laat maar verzuipen, we hebben al genoeg moslims'. "De bed-bad-brooddiscussie, die moskee in Gouda, al dit soort nieuws roept steevast een stroom van niet zo prettige reacties op", zegt Bronkhorst.

VluchtelingenWerk Nederland is wél geschrokken. Dat de discussie over vluchtelingenbeleid 'op het scherpst van de snede' gevoerd wordt, is niet nieuw, zegt woordvoerster Annemiek Bots. "Het woord asielzoeker heeft al een tijd lang een negatieve klank. Maar dat er gejuicht wordt om slachtoffers, dat is ongekend, dat hebben we niet eerder gehoord."

Maar het past in een trend, zegt Peer Scheepers, die als hoogleraar sociale wetenschappen in Nijmegen onderzoek doet naar discriminatie en xenofobie. Die vergroving is al jaren gaande, zegt hij. "We hebben lang gedacht dat het rechtstreeks te maken had met migratie: hoe meer migranten, hoe grover de uitingen daarover. Maar dat hebben we niet kunnen bewijzen."

Andere verklaringen spelen ook mee: de crisis, het gegeven dat mensen zich economisch onzeker voelen en ook het optreden van politieke leiders. "Dat begon al met toenmalig VVD-leider Bolkestein in de jaren negentig", zegt Scheepers. "Hoe dan ook, de afgelopen dertig jaar is het aantal Nederlanders dat er negatieve vooroordelen over migranten op nahoudt verdubbeld van 25 naar 50 procent."

En ja, dankzij de sociale media blijft dat niet langer verborgen, zegt Scheepers. "Die zijn nu wat vroeger de borreltafel was. Wat er gezegd wordt, is niet zo nieuw. Dat het nu te horen is wel."

Is er iets te doen tegen deze stroom vuiligheid? Misschien wel, zegt Bronkhorst van het meldpunt. "Dat RTL de reageerknop heeft uitgezet, is alvast goed nieuws", vindt zij. "Vroeger kregen wij veel klachten over reacties op de site van de Telegraaf. Wij hebben de mensen die daar de reacties wel of niet verwijderen toen een cursus gegeven, en dat heeft enorm geholpen."

Willen we meer dan alleen symptoombestrijding, dan moeten misschien scholen een taak krijgen. "In de begintijd van internet had je nog zoiets als nettiquette, regels over wat wel en niet fatsoenlijk is" verklaart Bronkhorst. "Kinderen van nu hebben dat niet meegekregen. En dat merk je."

Zelf heeft het meldpunt een proef gedaan met wat het 'counterspeech' noemt: zorgen dat wie zich discriminerend uit op internet tegengesproken wordt. "Zegt iemand: alle joden aan het gas, dan vraag je: meen je dat nou? Nee, niet echt, krijg je dan soms te horen. Maar ja, dat is erg arbeidsintensief."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden