Vergeving is nog ver weg in Slavjansk

"Het is een wonder dat hier niemand is omgekomen", zei een van de bewoners van Slavjansk over de aanslag op dit gebouw.Beeld Trouw

"Ik zou wel willen vergeven, maar ik kan het niet." Marina, een onderwijzeres, wijst op een rij verwoeste villa's. Naast haar ligt een berg gruis en stenen; de resten van een internaat. "Ze richtten op mijn school, maar raakten dit gebouw. Goddank waren de kinderen een paar dagen eerder geëvacueerd. Wie kan vergeven, na alles wat er in Slavjansk is gebeurd?"

De weg naar Slavjansk is onder controle van het Oekraïense leger. De soldaten bij de wegversperringen zijn tot de tanden bewapend; langs de weg zouden mijnen liggen en soms slaan sluipschutters toe. Om de nek van Lenin op het centrale plein is een Oekraïense vlag gedrapeerd. Het is snikheet en doodstil.

"De helft van de bewoners is verdwenen", zegt Vadim Soekonos, provinciale volksvertegenwoordiger van Slavjansk in het provinciehuis. In zijn kantoor hangt een grote Oekraïense vlag. Vanwege pro-Oekraïense standpunten zat Soekonos tien dagen lang gevangen in een kelder van de rebellen. "Ze zetten een kalasjnikov tegen m'n hoofd en dreigden me dood te schieten".

'Een wonder dat er niemand omkwam'
Nergens was de terreur zo erg als in Slavjansk, zeggen de weinige mensen die willen praten. Afgelopen week groeven de nieuwe autoriteiten een massagraf op met veertien lichamen, waaronder die van vier protestantse kerkleiders die ontvoerd werden door gewapende mannen; volgens de kerkleden om hun mooie auto's in bezit te krijgen.

Na de terreur volgde de strijd om de stad, met mortiervuur tussen de rebellen en het leger. Even buiten het centrum laat een aantal vrouwen het gapende gat in hun woonblok zien. "Het is een wonder dat er niemand om is gekomen", zegt een van hen. "Ik moest in mijn eentje mijn 92-jarige moeder naar de schuilkelder dragen. Ze heeft een week lang alleen maar gehuild. Daarna kreeg ik een zenuwinzinking. Sindsdien loop ik slecht."

Volgens een inventarisatie van regionaal politicus Soekonos is een derde van de huizen in Slavjansk beschadigd of verwoest. Daarnaast zijn er meer dan duizend appartementen beschadigd, negen scholen en een ziekenhuis. "Bij elkaar een schade van 100 miljoen euro."

Schuldvraag
Inmiddels zijn de gesprekken over de schuldvraag begonnen. "Het waren de separatisten", zegt een van de vrouwen bij het ingestorte flatgebouw. "Nee het Oekraïense leger heeft geschoten", weet de ander. "De separatisten provoceerden het leger om te gaan schieten", verbetert de derde.

Volgens interim-politiechef Oleg Kotenko is het vertrouwen zoek in Slavjansk. "Het duurde zeker tien dagen voordat de inwoners met me durfden te spreken. Zij waren bang gestraft te worden voor steun aan de separatisten."

Kotenko zegt tot nu toe dertig mensen gearresteerd te hebben. "Dat zijn mensen die expliciet steun boden aan de rebellen, ze financierden of van materiaal voorzagen. We moeten voorzichtig zijn, want sommige mensen werden gedwongen voor de separatisten te werken." 's Middags is de stilte in Slavjansk plotseling voorbij, als een grote groep auto's toeterend komt aangereden vanuit het noordelijk gelegen Charkov. Uit de ramen wapperen Oekraïense vlaggen. Het zijn Oekraïense activisten die op het plein een 'volksvergadering' organiseren.

Straffen of niet?
Ook hier is de vraag of burgers die meewerkten met de separatisten gestraft moeten worden.

Lokale politici die meewerkten zeker, vindt een van de sprekers. "Hoe kunnen zij terugkeren in hun functie als ze bandieten geknuffeld hebben?" "We moeten hen niet straffen, maar we zijn het totaal niet met hen eens", roept een ander. "We moeten nu sterk zijn, want gisteren was er in de regio nog een demonstratie van duizend supporters van separatisten", waarschuwt een vrouw.

Sommige passanten zijn duidelijk niet blij met de pro-Oekraïense betoging. "Nu hangen ze de held uit, maar een maand geleden waren ze een dankbare prooi geweest voor sluipschutters", sneert een man. Een taxichauffeur zegt dat de corrupte wegpolitie tenminste voor even verdwenen was. Ook de medewerkster van de naastgelegen supermarkt is niet enthousiast. "Alles draaide prima door toen de separatisten hier waren. Waarom niet, dit is onze grond."

'Help de supporters van rebellen'
De meeste mensen op straat zijn blij dat de Oekraïense autoriteiten elektra en water hebben hersteld en dat de betaling van salarissen van gemeentepersoneel is hervat. De keramiekfabriek waar een flink deel van de regio op draait is beschadigd en ligt stil. Ook de machinefabriek krijgt geen orders omdat deze zaken doet met Rusland.

"Veel supporters van de rebellen zijn laagopgeleide mensen zonder kansen", zegt politicus Soekonos. "We moeten hen niet isoleren, maar hun huizen repareren." Slavjansk is de grote test voor Oekraïne, beaamt hij. "De strijd in de grote steden Donetsk en Loehansk moet nog beginnen. En wat daarna? Er wordt naar ons gekeken."

Russische vlag wapperde op het provinciehuis

Het provinciehuis van het Oost-Oekraïense Slavjansk (120.000 inwoners) werd op 12 april met geweld ingenomen door zwaarbewapende rebellen.

Zij arresteerden de burgemeester en hezen de Russische vlag. De rebellen werden verwelkomd door duizenden inwoners, die graag met hen op de foto gingen. Toen het Oekraïense leger begin vorige maand de stad omsingelde, ontvluchtten de pro-Russische rebellen de stad; in hun midden vervoerden de separatisten een onbekend aantal gijzelaars mee.

De afgelopen maanden kwamen tweehonderd burgers van Slavjansk om het leven. In Izjoem, het stadje ten noorden van Slavjansk, leven vierduizend vluchtelingen uit de regio. Hulpverleners hebben grote moeite hen van voedsel en woonruimte te voorzien.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden