'Vergeven is niet zo moeilijk'

Vergeven is moeilijk, duurt jaren, en je hebt er de ander voor nodig. Het zijn argumenten die we maar al te graag hanteren als excuus om niet te vergeven. Vergevingscoach Willem Glaudemans veegt ze van tafel.

Bloemen sturen naar de nabestaanden van de moordenaar van je echtgenoot: Zo ver als Hank Heijn-Engel, weduwe van de ontvoerde en vermoorde Ahold-topman Gerrit Jan Heijn, hoeft vergevingsgezindheid niet te gaan. Maar we moeten het schenken van vergiffenis ook niet moeilijker maken dan het is, zegt Willem Glaudemans, samensteller van een stappenplan dat hij zelf aanduidt als 'vergeven voor dummies'.

Hoe groot het leed ook is dat iemand is aangedaan; iedereen is gemakkelijk in staat te vergeven. "Met anderhalf à twee uur heb je zo'n tachtig procent van de wrok- en haatgevoelens opgeruimd, en daarmee ook een einde gemaakt aan het voortdurend wentelen in slachtofferschap."

In de huidige tijd zijn we volgens Glaudemans in staat sneller te vergeven, ook al is het leed dat mensen elkaar toebrengen er niet minder op geworden. Mede dankzij moderne communicatiemiddelen is dat zelfs zichtbaarder dan ooit. En daardoor zijn opstootjes, geweld en terreur zo indringend dat de roep om vergelding groter lijkt dan ooit. Wie durft nu nog te vergeven, vraag je je af. Glaudemans ziet hierin geen struikelblok. Integendeel. Omdat ons bewustzijn is versneld, is vergeven nóg dichterbij, werkt het doeltreffender en is het gewoner, meent hij.

De auteur en vergevingscoach stond honderden mensen bij die werden gepijnigd door boosheid, wrok en bitterheid in hun vergevingsprocessen. "Het verhaal over het doorstane leed, dat zij vaak jarenlang bij zich hadden gedragen, verdampte gewoon. Daar bleef niets van over."

Stuk voor stuk zag hij bij zijn cliënten 'enorme opluchting en bevrijding' ontstaan, die niet zelden hand in hand ging met verlichting van lichamelijke klachten en kwalen.

Dat gebeurde ook bij de inmiddels 81-jarige weduwe van de omgebrachte topindustrieel Gerrit Jan Heijn, die een verzoeningsbrief stuurde aan Ferdi E., die zij zag als een medemens die een onherstelbare fout had begaan. In het voorwoord van Glaudemans' boek schrijft Heijn: "Ik was zeer verwond na de ontvoering en de moord op mijn dierbare man Gerrit Jan. Ik ben er geestelijk rijker uit gekomen en de wond is volledig weg. En heel belangrijk: het is onomkeerbaar, die wond komt nooit meer terug. Daarvoor in de plaats is dankbaarheid gekomen."

Zo'n innerlijke schoonmaak, zoals Heijn die grotendeels in haar eentje heeft doorlopen, verandert volgens Glaudemans de kijk op onszelf, elkaar en de wereld. "Kijken wij met liefde in plaats van met angst, dan gebeurt er wat anders." Hij toont dit aan met het voorbeeld van de bedreiging van een collega door een gewapende man tijdens een wandeling door het Amsterdamse Vondelpark. "In een opwelling vroeg zij haar belager of zij wat voor hem kon doen. Daarop liet die zijn pistool zakken en belandde samen met haar op een bankje. Toen vertelde hij haar zijn levensverhaal." In de ogen van Glaudemans een typisch geval van de schijnbare aanval van een ander zien voor wat het in wezen is: een vraag om liefde.

Het tegengestelde van vergeven is zinnen op wraak, als vergelding van de toegebrachte pijn. Die reactie is Glaudemans, zoon van een autoritaire vader, niet vreemd. "Mijn vader noemde mij varkenshoofd, en andere scheldnamen, die ik liever niet noem. En hij vroeg altijd aan me; 'hoe is het met je juf?', ook al had ik die al jaren niet meer." Zijn vader putte zichtbaar genoegen uit dit pestgedrag. "Hij werd er door mijn moeder op aangesproken, maar nooit in mijn bijzijn. Dat zij niet openlijk voor mij ging staan, voelde eenzaam."

Toen zijn vader na een ernstig verkeersongeval in coma raakte, waren Glaumans wraak- en haatgevoelens zo sterk, dat hij hem het liefst dood zag gaan. Zijn vaders herstel was gering; hij leefde nog een paar jaar als een kasplantje, met de geestelijke vermogens van een driejarige. De treiterende man was opeens een compleet andere persoon, gevoelig en aanhankelijk. Iemand bij wie je geen verwijten kon neerleggen.

Het behoedde Glaudemans voor "de grootste misvatting" over vergeving; dat hij daar zijn vader voor nodig zou hebben. "Vergeven is een keuze die je maakt, met je zelf. Het is een innerlijk proces, een reinigingsproces. Het gaat immers om jouw oordelen, haat en slachtofferschap. Want stel nou dat je de ander wel nodig zou hebben voor je eigen innerlijke proces, dan was je afhankelijk van die 'boosdoener' voordat je kon vergeven."

Behalve aan zijn vader, die hij als zijn leermeester beschouwt, heeft Glaudemans veel gehad aan Elisabeth Kübler-Ross, de Zwitsers-Amerikaanse psychiater, bij wie hij workshops volgde. "Zij zei altijd: 'Als je langer dan 15 seconden boos bent op iemand, ben je dat eigenlijk niet op die ander, maar gaat het over jezelf'. De irritaties en onvrede die in zo'n geval boven komen, hebben niets te maken met degene die dan voor je staat, maar met iemand van vroeger."

Dat betekent, zegt Glaudemans, dat vergeven altijd om het verleden gaat, ook al is dat maar een seconde geleden. "De kern van vergeven is de bereidheid tonen alle hoop op een ander, beter, verleden los te laten. Een verleden dat meer naar jouw smaak zou zijn geweest. Het kost een hoop energie iets te willen veranderen dat al lang voorbij is. Dat is onmogelijk en zinloos."

Voor iedereen die wil stoppen met het "recyclen van de oude pijnverhalen" is de bereidheid tonen ervan af te willen komen al genoeg. De uitweg uit de vergevingsnood verloopt niet altijd rustig. "Hoewel vergeven niet altijd met emoties gepaard hoeft te gaan, geven die aan dat er iets loskomt, iets verschuift", verklaart Glaudemans. "Ze zeggen iets over de geleden pijn, over de diepte van het onderliggende en onvervulde verlangen. Dat we nu weer mogen omarmen, terwijl we het idee loslaten dat de ander dit voor ons zal vervullen. En dan kun je, uit liefde voor jezelf, het innerlijke schoonmaakproces aangaan."

De vergevingsdeskundige wijst op de misvatting dat vergeving ook verzoening zou inhouden. Dat laatste is facultatief. "Het is ten eerste lang niet altijd zo dat je de dader kent, bijvoorbeeld in het geval van een dronken motorrijder die je kind heeft aangereden. En soms wil je de relatie met iemand die jou veel kwaad heeft berokkent, niet hervatten."

Een openlijk teken van vergevingsgezindheid dat met verzoening gepaard ging, zag Glaudemans vorig jaar in de moordzaak rond de Rotterdamse honkbalprof Gregory Halman, die door zijn broer Jason met een mes werd doodgestoken. Tijdens de rechtszaak zei hun moeder Hanny Suidgeest namens Gregory tegen haar zoon Jason: "Wij hoeven jou niets te vergeven. Vergeven is niet aan de orde, want wij hebben jou nooit van iets beschuldigd."

In het najaar is Glaudemans van plan naar de Negev-woestijn te gaan, om daar met Israëliërs en Palestijnen vergevingssessies te houden. Een lastige opdracht, want als er ergens vanuit het principe 'oog om oog, tand om tand' wordt gehandeld, is het daar wel. Maar overal dringt volgens Glaudemans inmiddels het besef door dat haat zich tegen onszelf keert. "Haat is een vergif waarvan we hopen dat de ander er aan sterft. Maar de haat die we geven, slikken we zelf in, want die zit in onze geest gevangen."

Willem Glaudemans; 'Boek van vergeving; een gids van wond naar wonder', uitgeverij AnkhHermes, euro 19,95.

Geen angst maar liefde
Willem Glaudemans (1954) startte na een studie Nederlands aan de Universiteit Utrecht met het vertalen van spirituele boeken. Hij werkte vier jaar als eindredacteur aan de Nederlandstalige versie van 'Een cursus in Wonderen': een werkboek 'om de wereld te zien door de ogen van liefde in plaats van angst', met als kern vergeving. Ook was hij mede-vertaler van de gnostische, vroeg-christelijke, Nag Hammadi-geschriften die in 1945 bij het gelijknamige Egyptische dorp werden gevonden. Glaudemans schreef in 2002 'Het wonder van vergeving'. Tegenwoordig coacht hij en geeft workshops en lezingen over vergeving.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden