Vergeven is een bevrijding

Zelfs een moordenaar vergeven is mogelijk. Het is afscheid nemen van de pijn, haat en wrok.

Ferdi E. vermoordt Gerrit Jan Heijn. Ferdi E. komt onder een graafmachine en overlijdt. Hoe kan het, vroegen de afgelopen week veel mensen zich af, dat de weduwe hem in het verleden al vergeven heeft en nu de familie van Ferdi E. veel sterkte toewenst? Dat is toch verraad aan je man? Zo’n misdadiger verdient toch geen vergeving, maar levenslang? Woont hij ook nog in een prachtige woning van uitkeringsgeld. Plukken moeten ze hem!

Er is bewondering, maar ook onbegrip. Mag een mens vergeven, is dat niet voorbehouden aan de Opperrechter? Had de familie van Ferdi E. geen vergiffenis moeten vragen?

Vergeving roept dus vragen op. Het lijkt zo onmogelijk, een daad die voor slechts enkelen is weggelegd. Voor veel mensen is kunnen vergeven afhankelijk van de dader: die moet eerst berouw tonen. Hij of zij moet als het ware op de knieën. Dan verleent het slachtoffer vergiffenis. Een dader moet wel zijn hele verdere leven van onbesproken gedrag blijven, want anders komt alles weer boven. Dit is wat men vaak onder vergeving verstaat. Voor de ander is vergeving meer ’vergeten’: verdringen van wat er ooit gebeurd is. Maar het blijft een gevoelige plek.

Wat is vergeving dan wel? Met het verstand is vergeving in eerste instantie niet te begrijpen. Dat maakt het ook zo moeilijk. Je moet wel een drempel over.

Werkelijke vergeving is dat je een ander mens vanuit je hart alle goeds toewenst. Dat je voorbij iemands daden gaat, dat je vooral voorbij je eigen verdriet gaat. En in feite is dat simpel, als je weet hoe het werkt. Het begint met dat je bereid bent om je pijn, haat en wrok los te laten. Dat is de eerste stap. Dat kun je alleen als je je eigen gekwetstheid onder ogen hebt gezien en die ook accepteert. Dan pas kun je loslaten.

Wat er dan gebeurt is een wonder. Dan vindt de heling plaats. En dan is het weer met je verstand te begrijpen, omdat je hebt ervaren hoe het heeft gewerkt.

Een ander voorbeeld uit de praktijk. Stichting Slachtoffers & Daders helpt mensen die getroffen zijn door geweld, diefstal en beroving. De stichting biedt een slachtoffer de mogelijkheid om met een ex-dader die soortgelijke daden heeft begaan een gesprek te hebben. Eerst vinden er afzonderlijke en voorbereidende gesprekken plaats, die vaak al een therapeutische werking hebben. Zeer effectief is het reconstructiemodel dat hierbij gebruikt wordt. Stressreacties verminderen daardoor sterk.

In het uiteindelijke tweegesprek vindt vaak de heling plaats. Soms is dat vergeving. Deze gesprekken brengen in ieder geval een doorbraak tot stand. Mensen krijgen weer greep op hun leven en hun gevoel van veiligheid keert terug. Ook daders –en daarmee de maatschappij– worden er beter van, omdat een dader gaat inzien wat voor leed hij of zij heeft veroorzaakt. Dit kan nu juist het verschil maken om het leven een positievere wending te geven.

Vergeven heeft ook een lichamelijk effect. Uit onderzoek blijkt dat het effect op onder andere het hart groot is.

Als slachtoffer ervaar je (soms ook onbewuste) woede en frustratie. Dan blijven we maar vastgeketend aan het verleden, boos, vol wrok en intens verdrietig. Je verwacht steeds dat het verleden zal veranderen. Maar dat is onmogelijk. Het verleden zal nooit meer veranderen, dat moet je accepteren. De Amerikaanse psychologe Helen Schucman schreef: „Vergeven is de wens op een beter verleden opgeven”. En het gaat nog verder: door vergeving neem je weer de volledige verantwoordelijkheid voor je eigen leven.

Bij daders geldt hetzelfde principe, maar spelen iets andere zaken. Er zijn daders die werkelijk spijt hebben. Die ’levenslang’ hebben door wroeging en schuldgevoel. Sommige mensen zullen zeggen dat het verdiend is, maar schieten we daar werkelijk iets mee op? Wordt daarmee de maatschappij veiliger? Voedt het niet alleen de wraakzucht? En bovendien, niet elke daad is opzettelijk. Denk aan verkeersdoden. Gerechtigheid vraagt dan om straf en boete.

Ook een dader moet met zichzelf in het reine komen. Ook hier is vergeving het werkelijke antwoord, namelijk zelfvergeving. Zelfvergeving begint met verantwoording nemen voor de effecten van je daden. Het betekent accepteren van wat je gedaan hebt, accepteren van je donkere zijde (die trouwens elke mens heeft). En dat een dader voorbij zijn daden kan kijken en kan zien dat hij meer is dan alleen die ene vreselijke misstap.

Rest de vraag of Ferdi E. recht had op vergeving. Iedere dader die een gebaar maakt naar een slachtoffer of nabestaande, zet zelf de stap naar zijn eigen vergeving. Het helpt het slachtoffer zondermeer als een dader oprecht is, maar het is geen voorwaarde om te kunnen vergeven.

Als slachtoffer bevrijd je jezelf juist door te beslissen dat je niet langer wilt lijden en haten. De innerlijke ruimte die dan ontstaat vervult je met diep ontzag. Het vergt wel heel veel moed van beide partijen. Maar dan ga je weer voelen, kun je weer groeien. En er weer voor anderen zijn.

De Stichting Slachtoffers & Daders biedt traumaopvang en organiseert ontmoetingen met gerehabiliteerde daders.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden