Vergeten Duitse gruwelen

De Herero in Namibië zullen de gruwelijke tijd onder het Duitse kolonialisme nooit vergeten. Afgelopen zondag defileerden ze opnieuw in de Namibische stad Okahandja om de genocide te herdenken die de Duitsers van 1904 tot 1907 op hen pleegden.

De zaak van de Herero is een levenstaak geworden voor de Namibische parlementariër Mburumba Kerina (72). Hij verwoordt de gevoelens van deze bevolkingsgroep die zwaar onder het Duitse kolonialisme heeft geleden en hij spreekt namens de Herero die in New York een rechtszaak zijn begonnen tegen de Duitse staat, de Deutsche Bank en een Duits bedrijf. Ze eisen een schadevergoeding van miljarden dollars voor het leed dat het Herero-volk in het begin van de vorige eeuw is aangedaan. ,,Toen we drie jaar terug de rechtszaak begonnen, leverde dat in Namibië veel discussie in de media op. De talloze Duitsers hier begrepen niet waarom we dat deden. Dat komt omdat het verleden hen is afgenomen, hun ware geschiedenis is verdonkeremaand'', zegt Kerina in de Namibische hoofdstad Windhoek.

Het is inderdaad opvallend hoe weinig de doorsnee-Duitser weet van het eigen koloniale verleden in Duits ZuidWest- Afrika, het huidige Namibië. De volkerenmoord in de ex-kolonie lijkt een goed bewaard geheim. Toen de Herero na jaren hun beste land en vee kwijt waren geraakt aan Duitse kolonisten, voelden zij zich zo in het nauw gedreven dat zij in 1904 in Okahandja de wapens opnamen tegen de bezetters. De Duitsers reageerden met een Vernichtungsbefehl.

,,Ongelooflijk'', zegt Kerina terugblikkend op de massamoord. ,,In geen enkele kolonie is zo wreed tegen één groep opgetreden, uitsluitend vanwege hun ras. In 1904 kwam er een officiële keizerlijke verklaring dat de Herero moesten worden uitgeroeid.'' Degenen die de moordpartij overleefden moesten werken in concentratiekampen bij Duitse bedrijven. Ook daar stierven nog eens duizenden mensen. In totaal zijn tegen de 60 000 Herero om het leven gekomen.

,,De meeste vrouwen en meisjes zijn in die jaren seksueel misbruikt. Als hun mannen daartegen protesteerden, werden ze gelijk neergeschoten. Het heeft ertoe geleid dat elke Herero Duits bloed heeft'', vertelt Kerina.

De vele Duitse toeristen in het land beseffen nauwelijks wat er gebeurd is, zij komen vooral voor de natuur. ,,Mijn zoon Thomas vroeg me waarom er hier Duitse soldaten zijn geweest, maar dat weet ik eigenlijk ook niet'', zegt de heer Rembor uit Stuttgart, terwijl hij geniet van het uitzicht in de Namib-woestijn. In zijn Duitse reisgids zal hij er ook niet over lezen.

Kerina heeft dagelijks met de ontwetendheid of ontkenning van de genocide te maken. 'Erg pijnlijk' vindt hij dat en hij wijst vanuit zijn werkkamer in het parlementsgebouw naar het meest kenmerkende standbeeld van Windhoek: een militair te paard. Het is een standbeeld uit de keizerlijke tijd voor de 1500 Schutztruppen die vielen bij het neerslaan van 'de opstand van Herero en Hottentotten'. Over de afgeslachte Herero rept de tekst niet. ,,Op de plek van dat standbeeld was een van de grootste concentratiekampen voor Herero. Waar de doden bleven weet niemand. Of ze bij Lüderitz voor de haaien zijn gegooid of in een massagraf zijn beland...''

Onlangs kwam iemand op het idee met een plaquette op die plaats ook de gevallen Herero te gedenken. ,,Maar daartegen voerde de Duitse gemeenschap toen actie. De plaquette is er nog steeds niet. Reken maar dat er hier nog nazi's wonen'', zegt Kerina. ,,Tot aan de onafhankelijkheid van Zuid-Afrika in 1990 werd hier jaarlijks officieel Hitlers geboortedag gevierd. In augustus heeft de president voor het eerst een bijeenkomst verboden om de Schutztruppen te herdenken, die zijn gevallen bij de beslissende slag bij Groot Waterberg in 1904.''

Als 19-jarige verliet Kerina in 1952 het door Zuid-Afrika bezette Namibië. Hij had een studiebeurs voor de Verenigde Staten en kon als eerste zwarte inwoner overzee verder leren. Kerina hoorde bij de oprichters van de eerste zwarte partij in het land en ageerde vanuit het buitenland en via de VN jarenlang tegen het apartheidsbewind. ,,Dat kostte mijn broer in 1959 het leven. Hij belandde in een massagraf.'' In 1960 wisten Kerina en zijn partij Liberia en Ethiopië zo ver te krijgen dat zij Zuid-Afrika voor het Internationaal Gerechtshof in Den Haag aanklaagden vanwege de bezetting van Namibië. Het leverde niets op.

,,Bijna 40 jaar bleef ik in de VS. Ik doceerde politicologie en geschiedenis aan de universiteit van New York. Mijn vier kinderen stuurde ik naar privéscholen in Ghana om zo voeling met Afrika te houden. Later werkte ik op Wall Street in olie en gas. Tot ik op een dag in elkaar zakte in de metro. De dokter zei dat als ik zo doorging ik nog zes maanden te leven zou hebben.'' Het was voor Kerina het sein om over remigratie te gaan denken.

,,Maar toen ik in 1989 terugkeerde, kwam ik in een grote culturele crisis terecht. Ik had niet eens door in wat voor mate ik was veramerikaniseerd. Ik droomde in het Engels en was mijn eigen taal bijna vergeten. Mijn waarden, humor en leefstijl zijn anders. Ze lopen hier zelfs op een andere manier, ze denken te langzaam, en als ze een grap maakten snapte ik het niet.''

In die begintijd probeerde Kerina zich te verstoppen als hij met zijn Duitse vrienden door zwart Windhoek reed. ,,Ik was bang voor die zwarten. Ik had niets met hen gemeen.'' Het kostte hem veel moeite daar overheen te komen. ,,Ik hertrouwde met een Herero-vrouw. Zij heeft me erg geholpen ons volk te bereiken. Inmiddels heb ik ook de taal van de meerderheid, de Ovambo, geleerd en sinds een tijd verdiep ik me in de taal van de Bushmen, die in mijn kiesdistrict wonen. Tot op zekere hoogte voel ik me nu thuis.''

Kerina's eigen geschiedenis is ook getekend door banden met Duitsers. Zijn eigen oma trouwde met een Duitse man, in de jaren voor de genocide. Toch raakte ook zij haar bezittingen kwijt. Haar Duitse man hielp mee wapens voor de Herero te smokkelen.

Kerina's moeder was dus half Duits, half Herero. ,,Zij lijkt meer op jou dan op mij'', zegt de parlementariër lachend. Net zoals in alle gemengde families leverde hun afkomst ook bij de Kerina's discussie op. ,,Maar mijn moeder die vroom katholiek was, wilde nooit iets negatiefs horen. 'Niet alle blanken zijn slecht', zei zij, en: 'Er zitten altijd goeden bij'. 'Je mag nooit kwaad met kwaad vergelden', was haar andere motto.''

De huidige Herero-chief Riruako woonde ook jarenlang in de VS. ,,Daar zagen we hoe Jjoodse overlevenden rechtszaken begonnen tegen de Duitse staat. We vergeleken onze geschiedenis - het was hetzelfde verhaal. Zo kwam de chief op het idee voor de Herero-holocaust vergoeding te vragen. Het gaat niet alleen om de overlevenden. Het gaat om de vernietiging van een heel ras. Elke familie heeft wel iemand verloren.''

Pas na de onafhankelijkheid in 1990 mochten de Herero zich organiseren en hun verleden bespreken. Maar toen een delegatie bondskanselier Helmut Kohl wilde spreken bij zijn bezoek in 1995 aan Namibië, weigerde hij hen te ontvangen. Na Kohl gaf ook kanselier Schröder niet thuis. ,,Al onze pogingen tot overleg leverden niets op. De enige weg die open bleef, was een rechtszaak. Duitsland heeft aanvankelijk de impact van die zaak op de wereld onderschat. En ze waren bang weer als wreed en racistisch te worden bestempeld'', aldus Kerina.

Behalve de ontkenning van de genocide aan Duitse zijde hebben de Herero ook te kampen met een Namibische regering die niet ontvankelijk is voor hun roep om compensatie. Die regering bestaat namelijk vooral uit de meerderheidsgroep van Ovambo en krijgt veel ontwikkelingsgeld van Duitsland. Vorige week zei minister van landzaken Pohamba nog dat Herero-chief Riruako, tevens parlementariër, ongrondwettelijk bezig is als hij Hereroland voor de eigen groep terugeist. De regering heeft liever dat opgekochte blanke boerderijen algemener worden verdeeld. De kleine Hererominderheid moet van Pohamba haar mond houden.

,,Maar de troepen van de keizer hebben geen Namibiërs gedood en van hun land beroofd, maar Herero'', zegt Kerina daarop. Op de nationale Hererodag in Okahandja pareerde chief Riruako afgelopen zondag de aanval van de minister van landzaken. Temidden van Herero-mannen in uniform en vrouwen in traditionele jurken en hoofddeksels stelde hij nogmaals dat de Herero hun land terug willen: ,,Hoezo minderheid? Zonder genocide hadden we nu met een miljoen kunnen zijn. De regering kan het van de Herero gestolen land niet aan haar volgelingen geven. Het is een misdaad als iemand dat land aanneemt.''

Kerina verwacht dat Duitsland financieel wel over de brug zal komen. Op de vraag hoe hij zich voelt over zijn gemengde wortels, benadrukt hij vooral het huidige Namibische beleid van verzoening: ,,Wij hebben pas relatief kort de oorlog met Zuid-Afrika achter de rug en genieten nu van een zekerheid die veel Afrikaanse landen niet kennen. In navolging van Zimbabwe hebben hier ook jongeren geprobeerd Duitse boerderijen te bezetten. Maar de jeugd kent het verschil tussen leven en dood niet, zij weet niet wat de huidige stabiliteit gekost heeft. Die zekerheid moeten wij beschermen, en dat is een grotere verantwoordelijkheid dan het lot van alleen Herero, Ovambo of Duitsers.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden