Vergeten devotie: De ziener van Haaksbergen

Interieur van de kapel. Eens per week is er een viering, die een handjevol mensen trekt. Beeld Werry Crone

Van Limburg tot Groningen telt Nederland honderden voormalige bedevaartsplaatsen. Trouw zoekt deze zomer naar sporen van de vergeten devotie. Vandaag: de achtertuin van Wim Holtschlag in Haaksbergen.

De laatste keer dat de aartsengel Rafaël aan Wim Holtschlag (77) verscheen mag dan alweer geruime tijd geleden zijn, zijn achtertuin geldt nog steeds als heilige grond. Wie over de weg rijdt die het Twentse dorp Haaksbergen verbindt met Duitsland, snelt makkelijk voorbij aan de wegwijzer die Holtschlag bij zijn oprit heeft neergezet. Het bord met de tekst 'kapel' wijst naar de achtertuin. Op die plaats had hij in het midden van de jaren tachtig van de vorige eeuw op regelmatige basis ontmoetingen met aartsengel Rafaël.

De achtertuin van Holtschlag is sindsdien geheel verbouwd in de geest van de hemelse boodschapper. Rafaël gebood dat onder de berkenboom die daar stond een heiligdom moest verrijzen. "Alleen in de fundering had ik de vrije hand", zegt Holtschlag terwijl hij voorgaat naar het heiligdom, een kapel die de helft van het tuintje in beslag neemt. De rest is betegeld. Aanvankelijk stond de kapel onbeschermd in de tuin, maar om overlast voor omwonenden te beperken en de invloed van het weer te verminderen, bouwde Holtschlag er in de winter van 1987 een schuurtje omheen.

'Ziener'
In de kapel geldt een aantal regels. Wie bijvoorbeeld komt met een hond, moet het dier buiten laten wachten. "Dat vind ik eerbiedig. Er heeft immers een engel gestaan", zegt Holtschlag. Dan kijkt de gepensioneerde timmerman een tijdje zwijgend voor zich uit. Dat heeft een reden, zo blijkt. Eigenlijk praat Holtschlag, een onopvallende man die zich ook 'ziener' laat noemen, helemaal niet zo graag met journalisten. Op de foto wil hij ook niet. Toen het allemaal begon, was er de nodige media-aandacht. Er zijn volgens hem dingen geschreven die niet kloppen, enkel om hem belachelijk te maken en aan de schandpaal te nagelen. "Toch laat ik u dit zien", zegt hij. "Wie God volgt kan smaad verwachten."

In de kapel is het schemerig. Alles is piekfijn onderhouden. Een gordijntje voor het venster filtert het schaarse licht dat naar binnen valt. Een altaar en een groot kruis met daaraan het lichaam van Christus domineren de ruimte, daaronder Maria en de apostel Johannes. Verderop staat een beeld van de aartsengel Rafaël, ruim een meter hoog. De figuur is vormgegeven op basis van de getuigenissen van Holtschlag zelf: sereen kijkend, vrijwel geheel beige van kleur, het haar goudkleurig.

De kapel is gevestigd in een schuurtje, in de achtertuin van Wim Holtschlag. Beeld Werry Crone

Tussen donderdag 23 augustus 1984 en vrijdag 26 september 1985 verscheen de aartsengel vijf keer aan Holtschlag. Wat hij precies zag, wil Holtschlag niet meer herhalen. "Ik heb alles al eens opgeschreven", zegt hij en wijst naar een brochure die op een tafeltje ligt.

'Boodschappen voor de nieuwe tijd' staat op het devotionele traktaat dat hij in eigen beheer heeft uitgegeven, en waarin ook beschrijvingen staan van de 28 keer dat de aartsengel zich enkel via mondelinge boodschappen tot hem richtte. Het laat zich lezen als een minutieus verslag van alle ontmoetingen. Bijvoorbeeld over die eerste keer, toen de timmerman aan het voeteneind van het bed opeens een wazige gestalte ontwaarde, waarvan vooral de ogen (donkerbruin) en halflange haren (goudblond) hem opvielen.

Hij schrijft: 'Ik stond op en pakte zijn hand vast. Er ging rust van hem uit waardoor ik niet angstig of bang was.' En, over een ontmoeting een jaar later: 'Ik zag dat zijn kleed een soort sneeuwwitte albe was. De mouwen waren zeer wijd. Zijn handen hield hij kruislings op de borst. Wanneer hij over iets goddelijks sprak, vouwde hij zijn handen met de handpalmen tegen elkaar.'

Sinds Holtschlag zijn ervaringen openbaar gemaakt heeft, trekt de bedevaartplaats gelovigen aan van beide zijden van de landsgrens. In de beginjaren reden de pelgrims per touringcar naar Holtschlags achtertuin, tot grote ergernis van de buurt. Vandaag de dag is de stroom bedevaartgangers flink afgezwakt. Toch heeft het heiligdom nog altijd enige aantrekkingskracht, met name voor katholieken van behoudende snit. Eens per week is er een viering. Een klein groepje getrouwen komt er op af. "Soms zijn het er twee, dan weer vijf", zegt Holtschlag. Hij is er niet rouwig om dat de aandacht afgenomen is. "Nu blijven de sensatiezoekers tenminste thuis."

Vrouwen in mannenkleren
Vijf keer nam Rafaël Holtschlag mee. Tijdens de verschijningen toonde de aartsengel de timmerman allerhande tekenen van het naderende einde der tijden: oorlog, abortus, euthanasie en homoseksualiteit. 'Over de hele wereld zag ik zowel mannen als vrouwen, die slapen met personen van hetzelfde geslacht, genietend van elkanders lichaam', noteerde Holtschlag naderhand. En: 'Ik zag vrouwen in mannenkleren (lange broeken). Ook zag ik een vrouw in een overall op een bouwplaats.'

Terwijl hij wat devotionele boekjes rangschikt, vertelt Holtschlag dat hij nog steeds achter zijn geschrift staat. Dat het geen droom was, weet hij heel zeker. "Ik heb alles letterlijk gezien", zegt hij beslist. "Het is allemaal echt gebeurd." In een adem door: "Zoals het nu gaat, draait de wereld niet door. Dat kan ik je wel zeggen. De aarde is zwart. God is tegen abortus, tegen homofilie, tegen euthanasie."

Beeld Werry Crone

Waarom uitgerekend hij is uitverkoren, weet Holtschlag niet, wel gaf Rafaël hem de duidelijke opdracht om Nederland weer 'tot het kruis' te brengen.

Hij loopt naar de achterwand van zijn heiligdom en toont een foto die een tikje verkleurd is. Te zien is Holtschlag zelf, twintig jaar jonger, oog in oog met paus Johannes Paulus II. In 1994 was hij op audiëntie in Rome. Ook dat, vertelt Holtschlag, was een opdracht van de engel. Op de foto overhandigt de ziener uit Haaksbergen een beeld van Rafaël aan de kerkvorst. "Hij heeft zijn apostolische zegen gegeven", zegt Holtschlag tevreden als hij het tafereel in zich opneemt. Wel gaf de paus hem de opdracht om de hemelse boodschappen door de kerk te laten goedkeuren. De brochure 'boodschappen voor de nieuwe tijd' is om die reden ook richting het aartsbisdom gegaan. Holtschlag hoorde niets terug. Hij glimlacht: "Daarom ga ik er vanuit dat het goed is wat ik doe."

Opeens klinkt er gemorrel aan de deur. Holtschlags vrouw Diny steekt haar hoofd om de deur. "Heeft mijn man u al bekeerd?", vraagt ze vriendelijk. Ze heeft koffie en pennywafels in de garage klaargezet. Nee, voor een gesprek heeft ze geen tijd. "Maar ik sta helemaal achter mijn man", roept ze voordat ze weer in het woonhuis verdwijnt. Holtschlag laat zijn kapel voor wat die is en loopt via de betegelde tuin naar de versnaperingen in de garage. Meestal staat daar zijn muisgrijze Fiat Panda, eens per week doet het onderkomen dienst als koffieruimte na de kleine viering bij het kruis. Aan een kedinghanger hangt nog een priestergewaad van witte glitterstof.

Zwoele wind
Holtschlags aanvankelijke aarzeling om aan een vreemde te vertellen over de aartsengel is inmiddels geheel verdwenen. Hij steekt een pennywafel in zijn mond en vertelt. "Ik hoef mijn mond maar open te doen en ik spreek." Meteen daarna: "Ik spreek? Híj spreekt!" Plechtig: "Ik zie mezelf staan op een kruising van de straat. Links is de brede weg met veel gewoel, rechts de smalle weg, naar het licht."

Hoewel de aartsengel zich al enige tijd niet meer in levende lijve heeft vertoond, bespeurt Holtschlag nog geregeld zijn nabijheid, als hij knielt voor het kruis. "Een zwoele, warme wind is een herkenningsteken van zijn aanwezigheid." De timmerman rekent nog op nieuwe ontmoetingen. Ooit beloofde Rafaël zeven keer te verschijnen. Holtschlag: "Ik heb dus nog drie verschijningen te verwachten."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden