Opinie

Vergelijking Cohen met Den Uyl gaat mank

Beeld ANP

Moet Job Cohen op dezelfde manier oppositie voeren als Joop den Uyl? Nee, hij heeft daar te weinig speelruimte voor.

Bij het gezelschap, dat vindt dat PvdA-leider Job Cohen in zijn huidige functie faalt, heeft zich nu ook Peter van der Heiden gevoegd (Trouw, 8 oktober). Hij is wetenschappelijk medewerker aan de Radboud Universiteit Nijmegen bij de afdeling parlementaire geschiedenis. Dan spreek je toch met het nodige gezag, als je je voor de bewijsvoering op die geschiedenis beroept. Van der Heiden doet dit door Den Uyl aan Cohen ten voorbeeld te stellen, een vergelijking die in het nadeel van de laatste uitvalt. De bewijsvoering rammelt echter van alle kanten.

Volgens Van der Heiden is het de natuurlijke taak van de oppositie "een kabinet dat niet het jouwe is zo snel mogelijk" weg te krijgen. Cohen moet daartoe de eerste de beste stemming waarbij de stem van de PvdA nodig is, aangrijpen om het kabinet ten val te brengen. Ongeacht of de partij het met de voorgestelde maatregel eens is of niet.

Zo zou Den Uyl het volgens de Nijmeegse politicoloog gedaan hebben. Maar Cohen kiest ervoor om maatregelen, die hij zelf als kabinet ook zou hebben genomen, te steunen. Geen destructieve, maar een constructieve oppositie, ook als dit tandenknarsend en onder hoongelach gebeurt.

Nu was Den Uyl helemaal niet de destructieve politicus, zoals Van der Heiden hem afschildert. En zijn positie verschilde ook wezenlijk van die van Cohen. Een constructieve oppositie vraagt zich namelijk niet alleen af, hoe zij zo snel mogelijk het kabinet kan doen vallen, maar ook welk alternatief dan voorhanden is. Daar ligt een essentieel verschil in de positie van Den Uyl en die van Cohen.

Den Uyl voerde oppositie in een tijd, waarin PvdA, VVD en CDA ieder van de drie altijd met een van de beide anderen een meerderheid kon vormen. Als Den Uyl kans zou hebben gezien een kabinet CDA-VVD ten val te brengen, was er altijd als alternatief een kabinet van CDA-PvdA of zelfs van PvdA-VVD mogelijk.

Over zo'n alternatieve mogelijkheid beschikt Cohen niet. De drie grote partijen van weleer hebben bij benadering niet meer de positie, waarin zij toen verkeerden. Zelfs de kans, dat zij die bij vervroegde verkiezingen na de val van het kabinet wel zouden hebben, is praktisch nul.

De kans is zelfs groot dat, als de PvdA erin zou slagen het kabinet ten val te brengen op een onderwerp waarmee zij het op zichzelf eens is, zij als onverantwoordelijk en onbetrouwbaar ("draaikonterij") zou worden gehoond. Waarna VVD en CDA de "samenwerking" met Wilders versterkt zouden kunnen voortzetten.

Een kabinet wegsturen is één, maar twee is dan wel: hoe dan verder? Hoe men ook overigens over Cohen moge denken, het siert hem slechts, dat hij deze regel der verantwoordelijkheid in acht neemt en zijn eigen program niet ondergeschikt maakt aan destructief politiek opportunisme, zelfs al wordt hem daarom door zijn eigen partijvoorzitter verweten "onzichtbaar" te zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden