Vergeet Zwarte Piet even, en vecht mee tegen Clownspiet

null Beeld ANP
Beeld ANP

Negentig mensen aangehouden door de politie: het klinkt als een nieuwsbericht na een behoorlijk uit de hand gelopen risicowedstrijd in het betaald voetbal. Maar nee, het was gisteren de eindbalans van de Sinterklaasintocht in Gouda, waar undercoveragenten moesten worden ingezet, en waar voor- en tegenstanders van Zwarte Piet elkaar in de haren vlogen.

Daarmee werd het voorlopige dieptepunt bereikt van een 'maatschappelijk debat' waarvan ik ooit blij werd dat het gevoerd werd. Toen het nog een echt debat was, in plaats van een loopgravenoorlog, waarbij iedereen zich steeds dieper ingraaft in het eigen, onwrikbare gelijk.

Aan de ene kant het gelijk van de mensen die denken dat het Avondland ten onder gaat als een traditie een beetje wordt aangepast aan nieuwe maatschappelijke verhoudingen. Die verontwaardigd de suggestie dat Zwarte Piet racistisch zou zijn van de hand wijzen, en vervolgens via sociale media karrevrachten vol racistische bagger uitstorten over mensen die in het openbaar een andere mening durven te verkondigen. En die niet onder ogen willen zien dat ook een traditie die door de vierders ervan niet racistisch bedoeld wordt, toch kwetsend over kan komen bij mensen met een ander cultureel referentiekader.

Aan de andere kant het gelijk van de beroepsactievoerders, die de illusie koesteren dat je tradities via de Raad van State af kunt schaffen. Die blind zijn voor het feit dat ze juist door consequent 'racisme!' te roepen naar mensen die zich van geen kwaad bewust waren, een defensieve reflex oproepen die van Zwarte Piet inmiddels een totempaal van de Nederlandse identiteit heeft gemaakt. En die niet de wellevendheid kunnen opbrengen om even een staakt-het-vuren in te lassen op die ene dag van het jaar dat de kinderen naar de intocht van Sinterklaas komen kijken.

Vijfde colonne
Maar terwijl er uit de loopgraven over en weer salvo's worden afgevoerd, zonder dat er sprake is van beslissende terreinwinst, tekent zich aan de flanken van deze culturele oorlog een veel grotere bedreiging af. Want daar marcheerde ineens een vijfde colonne het strijdperk binnen. Op grote flapschoenen.

Het waren de Clownspieten.

Ze debuteerden vorige week in het Sinterklaasjournaal, en ze hebben snel carrière gemaakt. Want ook in Gouda stond er prominent op het podium, naast de Sint en de burgemeester, zo'n Clownspiet.

Waar komen ze vandaan? Wie heeft ze bedacht? En waarom? De overweging zal wel geweest zijn: er wordt te veel gekibbeld door volwassenen, en Sinterklaas moet weer een kínderfeest worden. Dus we zetten clowns in, want die zijn onomstreden, en bovendien vinden kinderen clowns leuk.

null Beeld anp
Beeld anp

Horrorclowns
Volledig misgekleund, natuurlijk. Clowns zijn niet leuk. Clowns geven een gezicht aan onze ergste nachtmerries. Er bestaat zelfs een wetenschappelijke term voor clownangst: coulrofobie. Een schrijver als Stephen King gebruikte die angst in zijn boek It, waarin een horrorclown het voorzien heeft op kleine kinderen.

Maar ook in het echte leven is de clown een figuur die wordt ingezet om angst te zaaien. Afgelopen maand werd Frankrijk opgeschrikt door een bizarre rage: als clowns verklede relschoppers vielen 's nachts mensen aan. En Nederland was in 1987 in de ban van een nooit helemaal opgehelderde zedenzaak in Oude Pekela, waarbij als clowns verklede mannen kinderen misbruikt zouden hebben.

In 2008 deed de universiteit van Sheffield onderzoek onder 250 kinderen naar het effect van wandschilderingen in een kinderziekenhuis. "Als volwassenen doen we aannames over wat werkt voor kinderen", vertelde onderzoeker Penny Curtis aan de BBC. Maar wat bleek? "We kwamen erachter dat de kinderen een universele afkeer hadden van clowns. Sommige vonden ze zelfs eng."

De conclusie is duidelijk. Als we van Sinterklaas weer een feest voor de kinderen willen maken, dan moeten we hun tere zieltjes allereerst beschermen tegen de traumatiserende invloed van Clownspiet.

Gevechtspauze
En aangezien de Zwarte-Pietenstrijd voorlopig toch geen bevredigende winnaar zal opleveren, wil ik bij deze een oproep doen aan de strijdende partijen: las eens een jaartje een gevechtspauze in, en vecht mee. Besteed volgend jaar alle opiniestukken, demonstraties en televisiedebatten aan het het onrecht dat Clownspiet heet.

Hoe gaan we dat aanpakken? Allereerst jagen we de voorstanders van Clownspiet niet de gordijnen in met de beschuldiging dat ze kindermishandelaars zijn. We leggen rustig uit dat de onze kinderen 's nachts slecht kunnen slapen, omdat er steeds weer zo'n engerd met een rode neus op hun netvlies verschijnt.

Als we niet direct helemaal onze zin krijgen, betekent niet dat er onder de oppervlakte niet iets verandert. Alle tradities zijn namelijk continu aan verandering onderhevig. Zelfs Clownspiet. Als hij belooft dat hij voortaan zijn rode neus afzet, maar wel nog erg gehecht is aan zijn flapschoenen, dan weten we dat er iets aan het schuiven is geraakt.

Als we dat bereikt hebben, kunnen we in 2016 onze oude stellingen weer betrekken. En wie weet zijn de loopgraven in de tussentijd een flink stuk dichtgewaaid.

null Beeld Filmposter IT
Beeld Filmposter IT
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden