Vergeet Pathé maar

Wie in Nederland een film wilde maken, moest altijd veel geduld hebben. Nu kun je je idee bij nieuwe mediabedrijven als Amazon of Netflix of Vice pitchen en meteen aan de slag. Al krijg je ook daar geen carte blanche.

Het is vooral symbolisch, maar toch. Aan de legendarische Sunset Boulevard in Los Angeles heeft 's werelds snelst groeiende digitale abonneezender Netflix onlangs een voormalig pand van Warner betrokken, een van de vijf grote filmstudio's in Hollywood. Aan de overkant van de straat heeft Buzzfeed Motion Pictures, bekend van extreem succesvolle virale content als 'vijf redenen waarom je dit niet moet lezen' en eindeloos veel andere hap-slik-weg-lijstjes, net een tweejarig huurcontract afgesloten.

Digitale mediaplatforms spelen een steeds grotere rol in de filmwereld en dat willen ze laten zien. En niet alleen in het vastgoed dat ze betrekken. Dankzij die platforms is de filmwereld ingrijpend aan het veranderen.

Wie in Nederland een film wil maken, was tot nu toe aangewezen op het Filmfonds dat nieuwe ideeën steunt, en steeds vaker ook op een buitenlandse partij om de financiering rond te krijgen. Jonge makers die zichzelf nog moeten bewijzen moesten vooral heel veel geduld hebben: via korte films en speciale trajecten konden ze uiteindelijk een bioscoopfilm maken. Als het meezat. Gevestigde makers hadden het niet per se makkelijker, vooral niet als ze verhalen willen vertellen die niet in de mal passen van de romantische komedie of het historische kostuumdrama.

Maar het landschap is de afgelopen twee jaar compleet veranderd, zegt Raymond van der Kaaij van de Nederlandse producent Revolver, dat net de Amerikaanse coproductie 'Love & Friendship' voor een Amerikaanse uitbreng aan Amazon Studios heeft verkocht. "Sommige producenten en filmmakers beseffen dat en spelen erop in, maar de meesten niet. De focus van Nederlandse makers ligt nog steeds te veel op Nederland. Ze moeten internationaler denken. Zo weten veel mensen niet dat Amazon ook geld heeft voor de ontwikkeling van scenario's. Voor wie risico's durft te nemen, kunnen dit gouden tijden zijn."

Revolver mikt met zijn deels door crowdfunding en deels door het Filmfonds gefinancierde film 'Bodkin Ras', die onlangs op het IFFR de prijs van de internationale filmkritiek kreeg, op uitbreng via nieuwe kanalen als Vimeo, Buzzfeed en Amazon. Het bedrijf ontwikkelt verder met Nederlandse makers verschillende Engelstalige films waarover het met die platformen in gesprek is.

Maar ook als het wel lukt een film te realiseren, blijkt de gevestigde orde soms een obstakel. Vorig jaar stond plotseling de jonge regisseur Sam de Jong in de schijnwerpers met zijn film 'Prins', een coming-of-age verhaal in een volstrekt eigen stijl. Critici verrukt, talkshows wilden de regisseur aan tafel hebben. Maar uiteindelijk zagen veel minder mensen dan gehoopt die film, onder andere omdat bioscoopgigant Pathé het lastig vond de film in de markt te zetten en deze slechts in twee zalen wilde vertonen. Vooral veel jonge filmkijkers kregen daardoor de kans niet om de film te zien, omdat die niet naar de filmhuizen gaan waar Prins wel werd vertoond. Al blijft de vraag of ze wel waren gegaan als Pathé ervoor had gekozen de film in meer theaters uit te brengen. De bioscoopketen valt dat verder niet te verwijten, die handelde volgens een beproefd bedrijfsmodel.

Eigen stem

Maar het illustreert dat makers kunnen profiteren van de groeiende rol van digitale platforms, want daar wordt wel flink geëxperimenteerd. Prins was geen grote commerciële film maar ook geen typische filmhuisfilm. Het was geen jeugddrama, al was het wel een verhaal over jongeren, maar ook geen thriller, ondanks het geweld. Een cross-overfilm als Prins paste niet in formats en formules "maar wel perfect in de filosofie van Vice", zegt operationeel directeur Sjoerd Raaijmakers van Vice Benelux, het mediabedrijf dat de film coproduceerde en dat al langer met De Jong samenwerkt. "Ons belangrijkste criterium is: heeft iemand een eigen stem? We leunen altijd op de innerlijke drijfveer van de maker. Of het nou om schrijvers of filmmakers gaat."

"Diezelfde filosofie zit achter ons net in de VS gelanceerde tv-kanaal Viceland waarop we honderd procent eigen producties presenteren. Het kanaal komt in september ook naar Europa, eerst naar Groot-Brittannië, later naar Nederland. Het is ook de filosofie achter onze films, waarvan Vice Benelux er waarschijnlijk één per jaar zal helpen realiseren, afhankelijk van waar makers mee komen. Want we hebben niet aan Prins meegewerkt omdat het in een of ander businessmodel paste. Nee, Sam had een ontzettend interessant scenario en originele ideeën over regie, dat was het startpunt."

Vice wil een rol spelen in het ontwikkelen van nieuw talent, zegt Raaijmakers. Dat hoeft allemaal niet ingewikkeld te zijn. "Talent kan zich snel ontwikkelen. Sam werkt nu met Vice in de VS aan het script van zijn tweede film."

Raaijmakers zegt wel te hebben geleerd van Prins. "Vanaf nu kijken we beter naar hoe we onze investering terug kunnen verdienen, want we zijn geen filantropische instelling. De vraag is: wat kunnen wij de filmindustrie bieden? We willen dat makers hun films sneller kunnen realiseren. En vooral dat ze hun gang kunnen gaan. Niet dat hun oorspronkelijke visie verpletterd wordt onder het gewicht van 26 andere meningen."

Schemergebied

Een bioscoopuitbreng, maar ook de vaste lengte van 90 of 120 minuten zoals we gewend zijn van speelfilms, is niet meer het vanzelfsprekende doel. Niet voor Vice, maar ook niet voor de andere platforms. Het aanbod in de bioscopen is zo groot, dat films niet of nauwelijks de ruimte hebben om een publiek voor zich te winnen. De vraag is: wat dan?

Caspar Sonnen, hoofd nieuwe media bij documentairefestival Idfa en oprichter van het vernieuwende DocLab-programma: "Iedereen is aan het experimenteren met formats, vertelvormen en nieuwe media. Of het nou gaat om omroepen als Arte en de BBC, kranten als The Guardian en The New York Times, platforms als Netflix en Buzzfeed of onafhankelijke makers en kunstenaars, allemaal begeven ze zich in een ongedefinieerd digitaal schemergebied dat uiteenloopt van korte auteursfilms, webseries en opiniërende documentaires tot interactieve documentaires en, in toenemende mate, virtualreality-experimenten."

Bij elk nieuw verhaal of idee zal gekeken moeten worden welke vorm er het beste bij past. En soms blijkt dat de speelfilm, zoals bij het romantische kannibalenverhaal 'The Bad Batch' van Ana Lily Amirpour, die in 2014 na veel korte films succesvol debuteerde met de Iraanse vampierenwestern 'A Girl Walks Home Alone at Night'.

Vrijheid

De eigenzinnige toon van Amirpours films illustreert de vrijheid waarin makers in dit nieuwe landschap kunnen werken, al blijven de filmfondsen onmisbaar voor een gezond filmklimaat. Vice Films zal in de VS minstens twee films per jaar produceren met een budget van rond de twee miljoen euro. Bij Vice Benelux gaat het om één film per jaar. Dat is nu dus nog erg beperkt.

Ook moet de macht van bedrijven als Amazon Studios en Netflix in het selecteren van projecten niet onderschat worden. Maar omdat deze veranderingen in de kinderschoenen staan, is er nog veel speelruimte. Je kunt als maker je gang gaan. "Carte blanche geven we niet", zegt Raaijmakers. "We kijken tijdens het schrijven af en toe of het project nog steeds bij Vice past. Maar verder: ja, de maker is vrij."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden