Vergeet de primeur, drink cru!

De Beaujolais, dat is toch slobberwijn uit een streek waar je het liefst hard langsrijdt op weg naar het zuiden? Niets is minder waar.

Ohlala, weet u nog? Le Beaujolais Nouveau est arrivé! Dat was feest hoor, de derde donderdag in november. Elke slijterij hees een vrolijk spandoek boven de deur ter gelegenheid van de eerste wijn van de nieuwe oogst. Fris, fruitig, Frans en niet te vergeten: goedkoop. Die gloriedagen zijn voorbij, de snel in elkaar geflanste primeurwijnen bleken immers meestal niksig slobbervocht.

In de Beaujolais zitten ze intussen flink met de handen in het haar vanwege dat belabberde imago. Want veel mensen denken dat alle Beaujolais primeur is, terwijl er in de streek ook zoveel echte wijn geproduceerd wordt. Wijn van een hele andere categorie, die met aandacht, vakmanschap en vooral geduld wordt gemaakt. Tijd voor een charmeoffensief. Bovendien is het zowel wijnboeren als toerismebureaus een doorn in het oog dat de regio relatief onbekend is. Neem nou de Nederlanders. Frankrijkliefhebbers bij uitstek, maar ook deze zomer sjezen ze weer zo snel mogelijk over de Autoroute du Soleil richting Middellandse Zee.

En dat is jammer, want ten noorden van Lyon ligt dus die Beaujolais. Een fraaie, nog niet onder de voet gelopen streek vol pittoreske dorpjes en glooiende heuvels bezaaid met wijnranken waar je prima een paar dagen een tussenstop kunt maken. De streek telt bijvoorbeeld een slordige drieduizend wijnboeren die graag hun deuren openzetten.

Zoals Jean-Louis Dutraive. Alles aan deze stevige wijnboer uit Fleurie (Domaine de la Grand'Cour) is luid en zwaar. Gehuld in driekwart legerbroek, geruit hemd en sandalen staat hij wijdbeens tussen zijn struiken en tettert in roestig Engels dat biologisch wijnmaken de toekomst heeft. Nee, niet alleen hier in de Beaujolais, maar op de hele planeet. Lastig is het wel, moet hij toegeven, de planten blijven kleiner en ziektes liggen steevast op de loer. Biologisch-dynamisch is hij dan weer niet, 'ook al zie ik er een beetje zo uit', lacht hij.

Vol trots trekt hij een tiental flessen open, de ene nog karaktervoller dan de andere. Wacht even, is dit Beaujolais-wijn? Maar dit is echt lekker! We zijn in het noorden van de streek, het domein van de gerenommeerde tien cru's. Hier komen de serieuze Beaujolaiswijnen vandaan met idyllische namen als Saint-Amour, Fleurie en Moulin-à-Vent. De kroonjuwelen van de regio, en toch zijn ze allemaal van een en dezelfde druif gemaakt: de gamay. Nu ja, er wordt ook wat witte Beaujolais gemaakt (1 procent), en een spatje rosé (2 procent) maar de rest is toch echt allemaal rood.

Maar hoe zat het nou met die Beaujolais Nouveau? Ooit wedijverden de Parijse kroegen om het hardst wie als eerste de wijn van de nieuwe oogst wist te schenken. Die traditie werd woest doorkruist door een wet die bepaalde dat wijn pas vanaf 15 december op de markt gebracht mocht worden. Maar gelukkig, in 1951 kwam er een uitzonderingsbepaling dat zogenoemde vins de café al vanaf de derde donderdag in november over de toonbank mochten. Voilà, le Beaujolais Nouveau of Beaujolais Primeur.

Om die al zo snel in de fles te krijgen, wordt een bijzondere vergistingsmethode toegepast, de macération carbonique. Dat betekent dat de handgeplukte druiventrossen eerst in hun geheel (dus niet, zoals gebruikelijk, alleen de gekneusde druiven) vier, vijf dagen in een tank mogen dobberen met koolzuurgas, zodat het gistingsproces alvast op gang komt en al snel die typisch fruitige smaak ontstaat.

De wijnmakers van de cru's daarentegen vinden dat je nieuwe wijn pas op z'n vroegst met Pasen kunt drinken, en liefst nog later. Ook zij verwerken de complete trossen, maar laten het gistingsproces veel langer duren, gevolgd door zorgvuldige verdere vertroeteling in vaten. Dat levert een wereld van verschil op. Niks geen limonadeslobberwijn en toch kenmerkend licht en luchtig. Van ideale zomerwijnen - bij voorkeur iets gekoeld geserveerd - tot karakteristieke bewaarwijnen.

Op naar een echt kasteel. Zoals het Château du Moulin-à-Vent. De in zwart corduroy jasje gehulde eigenaar Jean-Jacques Parinet is een voormalige IT'er die het domein twee jaar geleden kocht met als doel het eens flink op te stoten in de vaart der volkeren. "Ik ben een beginner', zegt hij verontschuldigend met nauwelijks verstaanbare stem, maar zijn jonge wijnmaker Guillaume Berthier, met indrukwekkend gespierde armen, weet van wanten. Eerst maar eens een rondleiding. Wie bij een wijnkasteel aan romantische taferelen denkt, staat raar te kijken naar al die blinkendschoon witte tegelvloeren bevolkt door immens hoge roestvrijstalen tanks. Pas in de steevast aanwezige kelder met rustieke tonnen (barriques) oogt het zoals ik het me had voorgesteld. En de proeverij geschiedt in een glorieus belambrizeerde kasteelkamer, met bij mooi weer uitzicht op de Mont Blanc.

Nog één wijnbezoekje dan, om het af te leren. Bij Château de Lavernette in Leynes zijn ze biologisch-dynamisch. Bertrand de Boissieu runt het bedrijf samen met zijn Nederlandse vrouw Anke en hun zoon Xavier, die op zijn beurt weer getrouwd is met een Californische wijnmaakster. Allemaal zien ze er reuze doe-maar-gewoon-dan-doe-je-gek-genoeg uit en toch werken ze uitsluitend volgens de leer van Rudolf Steiner. Vooral op initiatief van Xavier, een tengere, aimabele jongeman die in nuchtere bewoordingen vertelt hoe hij koeienhoorns vult met rundermest om die vervolgens negen maanden te begraven. Alleen op deze manier krijg je een reukloze, poederachtige substantie (mousse de corne), die wordt verhit in een ketel water die eerst rechtsom draait, dan linksom, om vervolgens bij wassende maan handmatig te worden verspreid over de wijngaard. Dit allemaal om de planten blij en gezond te houden. O ja, en ze sproeien ook nog met kruidenthee, voor de zekerheid. Je zou er lacherig van worden, ware het niet dat hun wijnen toch echt voortreffelijk smaken.

Reisgids
Ook in de Beaujolais gaan ze met de tijd mee. Via www.beaujolais.com kunt u gratis een speciale wijntoeristische gids downloaden voor de iPad en iPhone, inclusief GPS-wijnroute.

Timing
Vanwege het extreem hete voorjaar is de druivenpluk dit jaar vroeg gepland, waarschijnlijk al vanaf 20 augustus in plaats van zoals gewoonlijk in september. Een mooi gezicht, al die velden vol plukkers, alleen hebben de wijnboeren in die tijd natuurlijk wel iets anders aan hun hoofd dan bezoekers ontvangen.

Pierres Dorées
Het zuiden van de Beaujolais, grofweg vanaf Villefranche-sur-Saône tot aan Lyon, is het gebied van de 'Pierres Dorées' (gouden stenen). Als je niet beter wist, waande je je in Toscane. De mooiste goudgele dorpjes zijn Oingt (officieel uitgeroepen tot een der fraaiste dorpen van Frankrijk, vol middeleeuws kronkelige straatjes met curieuze namen als 'Trayne-cul', 'Tyre-laine' of 'Coupe-jarret'), Jarnioux (indrukwekkend kasteel met zes torens), Ternand (ommuurd middeleeuws dorpje gracieus gelegen bovenop een heuvel), Lacenas (enorme 17de-eeuwse cuvage, gebouw waar vroeger de druiven geperst en gefermenteerd werden, nu feestzaal) en Charnay (stokoude distilleerketel bij het gemeentehuis-kasteel). En voor wie daarna geen gouden stenen meer kan zien: in Pommiers zijn alle huizen juist rood.

Wijnmuseum
Zeg je Beaujolais, dan ontkom je niet aan Georges Duboeuf. Hij is dé handelaar, inkoper en wijnmaker van de streek, en dat alles op grote schaal. Ondanks zijn 78 lentes proeft hij naar verluidt in het hoogseizoen nog altijd moeiteloos hoogstpersoonlijk vijfhonderd wijnen per dag. Pal naast zijn bedrijf heeft hij een bijzonder bezoekwaardig en in het geheel niet stoffig wijnmuseum opgericht, Le Hameau Duboeuf, gevestigd in een beeldschoon gerestaureerd stationnetje. Hier komen op aanschouwelijke wijze alle vroegere en moderne facetten van het wijnmaken aan de orde, inclusief diverse films en een hebberigmakende collectie oude wijnposters.

Even geen wijn
Het zuidwesten van de Beaujolais is een heel ander verhaal. Hier geen wijngaarden meer, maar een heus 'klein Zwitserland' met bossen vol wandel-, mountainbike- en paardrijroutes. En kleine dorpjes als Thizy, Cours-la-Ville en Amplepuis, waar vroeger stoffenwevers woonden en die nu worden bevolkt door kleine producenten van lekkernijen als kaas, honing en jam.

In de Beaujolais-hoofdstad Beaujeu bevindt zich de beroemde oliemolen van Jean-Marc Montegottero waar menig chef-kok uit heel Frankrijk vaste klant is. Hier worden op ambachtelijke wijze tal van bijzondere oliën geproduceerd, van pijnboompitten, amandelen, pinda's en pistachenootjes tot sesamzaad. Azijn is er ook, van frambozen, kweepeer of - aanrader - mango. Er worden rondleidingen gegeven en uiteraard is er ook een winkel.

Culinaire specialiteiten
De regionale keuken van de Beaujolais overlapt gedeeltelijk die van Lyon. Geen liflafjes, maar simpele, smakelijke gerechten volgens oude traditie bereid. Elke maaltijd is bien arrosé oftewel rijkelijk besprenkeld. Met Beaujolaiswijn uiteraard, die overigens net zo vaak in de gerechten zelf verwerkt wordt.

Gougères: kleine kaassoesjes die vaak als aperitiefhapje geserveerd worden. Niet schrikken als u erin hapt, ze horen leeg van binnen te zijn. De kaas zit door het deeg heen.

Salade beaujolaise: een maaltijd op zich bestaande uit sla, croutons, spekjes, noten en een gepocheerd ei.

Oeufs en meurette: gepocheerd ei in Beaujolais-saus.

Coq au vin: in Beaujolais gestoofde kip met champignons, spek en ui.

Saucisson beaujolais: een kookworst gestoofd in - het zal u niet verbazen - Beaujolais.

Andouillette: een worst met zeer uitgesproken smaak, gemaakt van varkensingewanden, vaak geserveerd met mosterdsaus.

Quenelle de brochet: gepocheerd rolletje van gepureerde snoekbaars, vaak geserveerd met een saus van rivierkreeftjes (sauce Nantua).

Kaas: grote keuze uit kleine geitenkaasjes, zoals de smeltendzachte Saint-Marcellin en de vingerhoedkleine Bouchons.

Tarte aux pralines: knapperig taartje met knalrode crème gemaakt van gesuikerde amandelen.

Eten
In restaurant La Poularde (1 ster) in La Chapelle-de-Guinchay serveert de jonge chef-kok Olivier Muguet even heerlijke als elegant ogende gerechten als 'Légumes verts légèrement croquants dans une soupe de petits pois, le tout froid parfumé au basilic et herbes fraîches' of een 'Homard entier tout décortiqué, rôti au vinaigre de mangue, servi avec une semoule façon tajine, raisins, amandes, légumes du soleil'.

Slapen
Slapen als god in Frankrijk? Het kasteel van Bagnols dateert oorspronkelijk uit de 13de eeuw, maar is sinds twee decennia een magnifiek viersterrenhotel. Uniek ingerichte kamers en een prachtige eetzaal met immense Gothische open haarden en trompe l'oeuil-fresco's op de muren. Overal serene rust, ook in de 18de-eeuwse Franse tuin, eigen kersenboomgaard en groentetuin. Net zo memorabel is de immense cuvage, de zaal waar nog altijd antieke wijnpersen staan en die nu vooral in gebruik is voor bruiloftsdiners. En niet te vergeten de toiletten: alleen die zijn de reis al waard. Niet goedkoop, nee, de 21 kamers gaan vanaf 480 euro per nacht.

Minder gefortuneerden kunnen vanaf 75 euro terecht in het charmante hotel Les Maritonnes, gerund door een Nederlands echtpaar. Gelegen in het noorden van de Beaujolais, pal tegenover het wijnmuseum Hameau Duboeuf. Met uitstekend restaurant inclusief stijlvol terras onder de catalpa-bomen waar ze memorabele kikkerbilletjes serveren.

Uiteenlopende kwaliteit
In de Beaujolais worden verschillende wijnen gemaakt, van zeer uiteenlopende kwaliteit. Er is de gewone Beaujolais en de algemeen als iets beter beschouwde Beaujolais-Villages. Van allebei verschijnen in november ook snelgeproduceerde versies op de markt onder de noemer Beaujolais Nouveau of Beaujolais Primeur. Maar voor de echte kwaliteitswijnen moet u letten op de cru's. Dat is ook Beaujolais, al staat het vaak niet op het etiket. Er zijn er tien, in alfabetische volgorde: Brouilly, Côte de Brouilly, Chénas, Chiroubles, Fleurie, Juliénas, Morgon, Moulin-à-Vent, Régnié en Saint-Amour.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden