Vergankelijkheid van tv vergroot op witte doek

AMSTERDAM - Van zwijgende film tot science fiction, van western tot kung fu: de televisiekijker kan kiezen uit het hele filmrepertoire. De bioscoopbezoeker heeft het minder getroffen, want tv-programma's bereiken zelden het witte doek. Deze maand wordt daar een uitzondering op gemaakt.

Onder de titel 'Small Screen - Big Screen' brengt het Nederlands Filmmuseum in augustus oude Amerikaanse televisieseries, shows en muziekfilms; van drama-series als 'Rawhide', 'Peyton Place', 'Star Trek' en 'Alfred Hitchcock presents' tot entertainment in de 'Frank Sinatra Show' en de 'Ed Sullivan Show'.

Organisator René Wolf wilde vooral een 'leuk zomerprogramma' samenstellen, dat appelleert aan nostalgische gevoelens en herinneringen. Het vertonen van de series op een groot scherm heeft volgens hem niet echt een meerwaarde. Wel bestaat een groot deel van 'Small screen - Big Screen' uit series die de televisie niet meer uitzendt, maar historisch gezien de moeite waard zijn omdat ze het begin van de carrière van filmsterren als Clint Eastwood en Michael Douglas betekenden.

Daar komt bij dat de oude series op film zijn opgenomen en zich dus goed lenen voor bioscoopvertoning. Fenno Werkman, eigenaar van de vertoonde films: “De Amerikaanse televisiemaatschappijen zonden voornamelijk series uit die ze op film opnamen. Video voldeed niet aan de kwaliteitseisen die ze stelden.”

Shows als die van de legendarische Ed Sullivan gingen meestal live de lucht in. Toch wist Werkman ook daarvan kopieën te bemachtigen: “Als het geld ontbrak om de hele serie op 16mm of 35mm op te nemen, filmde men tijdens de uitzending de monitor. Zo bleef het programma toch voor langere tijd bewaard.”

Dallas

De bioscoop is onwennig terrein voor de televisie, maar Werkman is blij met het initiatief van het Filmmuseum: “Zo komt alles terug op de plek waar het thuishoort: de filmzaal.” Hoewel Werkman filmkopieën van honderden series bezit, komt het zelden tot bioscoopvertoning vanwege de hoge kosten die met het auteursrecht gemoeid zijn. Zo kocht hij ooit voor tien dollar per aflevering de complete serie 'Dallas'. Niemand wilde de 18 000 meter film vertonen: “Nieuwere series veroorzaken bijna altijd problemen. Produktiemaatschappijen zijn absoluut niet soepel. De advocaten komen soms als mafiosi achter me aan. Terwijl ik het zie als produktpromotie, zien zij het als broodroof.”

Het ontbreken van recente televisieprogramma's is voor organisator René Wolf geen gemis, al erkent hij dat de oude series de tand des tijds niet allemaal even goed hebben doorstaan: “Small Screen - Big Screen geeft een beeld van de vergankelijkheid van de televisie. De meeste programma's werden in grote haast gemaakt. Aan de armetierigheid die dat soms opleverde, wilden we niet tornen. Een beetje klungeligheid was misschien maatgevend voor die tijd.”

De persvoorstellingen van 'Alfred Hitchcock presents' en 'Rawhide' bevestigen die indruk. De gedateerdheid van de series maakt vergelijking vrijwel onmogelijk. Vooral het drama doet versleten aan. Een aflevering van 'Alfred Hitchcock presents' ontspoort door de krakkemikkige verhaalwendingen en het surplus aan informatie. Dramatische momenten gaan ten onder aan de terloopse presentatie; van 'suspense' is niets te bespeuren.

Ook 'Rawhide: the incident of the Roman Candles' kan de vergelijking met films uit die periode niet doorstaan. Een bijrol van de jonge Clint Eastwood maakt iets goed, maar het geheel stelt niet veel voor. Een groep cowboys ontfermt zich over een jongetje dat van huis is weggelopen. De knaap ontpopt zich als een achterbaks en leugenachtig ventje, maar de veedrijvers laten zich goedmoedig in de luren leggen. De vele close-ups van hun stoere en weerbarstige hoofden steken schril af bij de kinderlijke dialogen die ze uitspreken.

De talkshows van Ed Sullivan en Frank Sinatra hebben meer te bieden. De grapjes en acts doen net zo gedateerd aan als de dramaseries, maar de authenticiteit en professionaliteit van de presentatoren en gasten zijn aanstekelijk en verfrissend. Ook vertellen de shows iets over de oude televisieconventies. Ed Sullivan keek bijvoorbeeld altijd langs de camera, in plaats van erin. Tegenwoordig haalt geen enkele presentator het in zijn hoofd om de camera te negeren; alleen acteurs doen alsof zij niet bestaat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden