Verfrissend om buitenstaander te zijn, vindt ze

Sharon Dijksma is politiek door de wol geverfd, maar had bij haar aantreden als staatssecretaris van landbouw en natuur totaal geen binding met deze sectoren. Juist dat helpt haar bij de ommezwaai naar een 'robuust beleid'.

Het was december 2012 toen Sharon Dijksma (42) werd gebeld door Diederik Samsom. In de auto zag ze op het display van haar telefoon de naam van de partijleider oplichten. "Ik wist gelijk hoe laat het was", zegt Dijksma. "Hij belt niet toevallig op dat moment."

Eerder die maand stapte Co Verdaas op als staatssecretaris van economische zaken vanwege omstreden onkostendeclaraties in het verleden. De PvdA zocht een ervaren opvolger. Dus benaderde Samsom Dijksma, een doorgewinterde en loyale politicus. "Je hebt dan weinig tijd voor twijfel", vertelt Dijksma op haar werkkamer. "Een weekje rustig nadenken zat er niet in." En zo werd ze op 18 december gepresenteerd als nieuwe bewindspersoon in het kabinet-Rutte II, verantwoordelijk voor landbouw en natuur.

Dijksma heeft, zo liet ze al direct na haar aantreden merken, grote plannen op natuurgebied. Ze streeft naar een totale 'herijking' van het beleid, en dat is nodig ook. Alle goede bedoelingen van de afgelopen twintig jaar ten spijt: de Nederlandse natuur blijft achteruitgaan. Natuurbehoud dreigt ook onbetaalbaar te worden, terwijl er juist fors moet worden bezuinigd.

De staatssecretaris werkt aan een nieuwe Natuurwet. Ze beschikt al over 'Mooi Nederland', een initiatiefnota van PvdA, D66 en GroenLinks, waarin de bescherming van grote, waardevolle gebieden wordt geregeld. Die partijen hopen dat Dijksma hun voorstel omarmt. De staatssecretaris wil op dit moment alleen zeggen dat ze in de Tweede Kamer 'maximaal draagvlak' zoekt voor haar plannen.

Afgelopen maand ontving Dijksma ook een belangrijk advies van de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur (Rli), waarin staat dat Nederland af moet van de 'snippernatuur' en moet investeren in robuuste gebieden die onderling verbonden worden. Als de omstandigheden in die reservaten goed zijn, gaat het ook beter met de soorten die daarin leven. Die moeten niet meer individueel beschermd worden.

Eind deze maand organiseert Dijksma een heuse 'Natuurtop' waar alle vertegenwoordigers van groene organisaties over het toekomstige beleid kunnen meepraten. Daarna moet de bewindsvrouw spijkers met koppen slaan.

U bent een zeer ervaren politicus, maar heeft weinig affiniteit met landbouw en natuur. Is dat geen belemmering?

Dijksma: "Juist op die terreinen is het goed als de staatssecretaris niet uit de sector komt. Ik vind het zelf juist verfrissend om een buitenstaander te zijn. Maar ik heb me ook absoluut gerealiseerd dat vertegenwoordigers uit met name de landbouwsector zich ongetwijfeld even achter de oren hebben gekrabd toen zij mij als staatssecretaris kregen. Dat begrijp ik ook heel goed."

Heeft u dat ook van de sector gehoord? Zo van: wat komt mevrouw Dijksma hier eigenlijk doen?

"Nou, ze zijn diplomatiek genoeg om dat niet hardop te zeggen."

Formeel bent u de opvolger van Co Verdaas, maar feitelijk neemt u het stokje over van CDA'er Henk Bleker, die weinig ophad met natuur. De groene wereld vindt dat u duidelijk afstand moet nemen van wat de vorige staatssecretaris heeft neergezet. Voelt u dat ook zo?

"Nee, want ik ben zo eigenwijs dat ik mijn eigen koers vaar en niet de schaduwen uit het verleden wil najagen. Ik wil vooral vooruitkijken. Er is veel te doen omdat - gelukkig - in het regeerakkoord een nieuwe lente voor het natuurbeleid is aangekondigd. Mijn doel is met boeren, vissers, tuinders én natuurbeschermers naar pacificatie te zoeken. In de vorige kabinetsperiode was er politieke druk om op het gebied van natuurbeheer dingen niet meer te doen. Als reactie daarop is er ook een hergroepering ontstaan in het maatschappelijk debat. Allerlei organisaties moesten hun oude stek verlaten, en misschien is de grootste valkuil die op mijn pad komt, dat die groeperingen weer denken te kunnen terugvallen in dat oude patroon. Er kan nu wel een ander kabinet zitten, maar natuurbeheer wordt niet meer zoals vroeger. We moeten een kanteling in het denken over natuur bewerkstelligen, zodat bijvoorbeeld ondernemers zich niet meer geremd voelen door natuurontwikkelingen maar juist kansen ruiken. Natuur levert ook geld op. Kijk naar de Markerwadden (een natuureiland dat wordt aangelegd in het Markermeer, red.). Daar ontstaat nieuwe natuur, waardoor elders woningen en bedrijven gebouwd kunnen worden. Dat kan doordat overheid en burgers via de Postcodeloterij en Natuurmonumenten samen optrekken. Die privaat-publieke samenwerking is voor mij de toekomst."

Afgelopen jaren hadden we ook bewindslieden met tomeloze ambities. Er was veel geld, nu niet meer. Toch ging de natuur jaar op jaar achteruit. 80 procent bevindt zich inmiddels onder het kwaliteitsniveau waartoe Nederland internationaal verplicht is. Waarom denkt u dat juist u de natuur weer een slinger kunt geven, na die jarenlange teruggang?

"Mijn adviesraad heeft mij afgelopen maand een waardevol rapport aangeboden met heel veel aanknopingspunten voor een effectiever natuurbeleid. Dat moet ook. Het geld valt niet meer als manna uit de hemel. We zullen onze schaarse middelen heel precies moeten inzetten en op zoek moeten gaan naar partners die zelf bereid zijn te investeren. De overheid kan het niet alleen. Daarnaast moeten we echt gaan kiezen. We investeren niet langer in snippernatuur en gaan ook niet meer koste wat kost de laatste exemplaren van een soort beschermen. Ik denk dat we grotere stappen moeten zetten, ten behoeve van de robuuste reservaten die tegen een stootje kunnen. Het advies van de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur (RLi) is daarvoor een waardevolle basis."

Denkt u dat u met dit soort maatregelen over vijf of tien jaar die kentering kunt laten zien?

"Ik snap die vraag. Laat ik 'm praktisch beantwoorden. We hebben het in Nederland al jaren over Natura 2000 (een Europees verdrag dat zeer kwetsbare natuur streng beschermt, red). Er waren bij mijn aantreden in Nederland slechts 58 gebieden voor dit regime aangewezen. Dat moeten er veel meer zijn. We zijn dit aantal nu met een straf tempo aan het ophogen. Uiteindelijk worden deze met elkaar verbonden in een Nationaal Natuur Netwerk."

Als u het aantal Natura 2000-gebieden uitbreidt, zal veel meer natuur strenger moeten worden beschermd dan nu.

"Ja. We moeten wel heel goed nadenken over de externe werking van die beschermingsmaatregelen. Er moet in de omgeving van zulke gebieden in principe ruimte blijven voor ondernemerschap. Toch zullen er af en toe lastige keuzes moeten worden gemaakt, en kan niet iedereen altijd blijven doen wat ie nu doet. Ik vind dat de overheid helder moet zijn. Wat we hebben gezien, is dat het debat soms heel lang duurde. Daar kun je in blijven hangen, maar je kunt ook gewoon beslissen hoe we het gaan doen. We gaan niet meer terug naar Brussel om te vragen of de natuurbescherming misschien een tandje minder mag. Ik vind dat we vanaf dit moment op natuurbeleid moeten doorpakken."

Het agrarisch natuurbeheer wordt in het Rli-rapport 'een groot fiasco' genoemd dat de samenleving meer dan een miljard euro heeft gekost. Anderzijds kan kleinschalig en ecologische beheerd agrarisch gebied juist als buffer dienen tussen de harde intensieve landbouw en natuur. Gaat u onderscheid maken tussen effectieve natuurboeren en de anderen?

"Ja!"

Hoe?

"Ik stel vast dat het huidige agrarisch natuurbeheer onvoldoende bijdraagt en onacceptabel duur is. Ik wil daarom dat niet langer individuele boeren, maar alleen collectieven van agrariërs en natuurorganisaties een subsidieaanvraag kunnen doen op basis van een zogenaamd streekidee, met duidelijke doelen voor een groot aaneengesloten gebied."

De subsidie kan zo niet meer gebruikt worden als inkomenssteun?

"Nee, het geld gaat immers naar het collectief dat streng wordt gecontroleerd op de behaalde resultaten."

Kan elke streek een idee indienen?

"We willen deze vorm van beheer ook alleen maar toepassen op plekken waar nog echte winst voor de biodiversiteit te verwachten is. Die doelen worden scherp, we gaan niet meer zo maar overal in investeren. Het gebied moet een verbinding vormen tussen twee natuurgebieden, of een schil om een reservaat met als doel dit tegen de negatieve effecten van de intensieve landbouw te beschermen."

Op dit moment betaalt u jaarlijks 50 miljoen euro aan boeren die iets met natuur doen. Blijft dat zo?

"Dat hoort u op Prinsjesdag wanneer de Miljoenennota wordt gepresenteerd, misschien iets eerder. Het nieuwe beleid wordt ingevoerd in januari 2016. Dat lijkt best ver weg, maar het is dichtbij."

Een leven in de politiek
16 april 1971: geboren in Groningen

1992-1994: voorzitter Jonge Socialisten

1994 -2007 en 2010 - 2012: Tweede Kamerlid voor de PvdA

2007-2010: staatssecretaris van onderwijs

2012 - heden: staatssecretaris van economische zaken

Sharon Dijksma woont in Enschede met haar man en twee kinderen

Dijksma doopt EHS om in Nationaal Natuur Netwerk
Lezers van Trouw kozen precies een jaar geleden massaal voor de nieuwe term Nationaal Natuur Netwerk als alternatief voor de Ecologische Hoofdstructuur (EHS). Die laatste naam was te technisch en stond voor 'natuur voor en door specialisten'. Na een oproep een nieuwe naam te bedenken voor de onderling verbonden Nederlandse natuurgebieden, reageerden lezers met vele voorstellen. Daaruit koos de redactie drie namen. Zo'n twaalfhonderd lezers brachten hun stem uit op een van die varianten. Nationaal Natuur Netwerk werd met 47 procent van de stemmen gekozen. Staatssecretaris Dijksma maakt vandaag bekend dat haar ministerie het alternatief officieel overneemt. "Ik was op zoek naar een nieuwe term die laat zien waar we werkelijk mee bezig zijn. Nationaal Natuur Netwerk voldoet helemaal, dus als jullie het goed vinden? Met dank aan de lezers van Trouw!"

'We investeren niet langer in snippernatuur en gaan ook niet meer koste wat kost de laatste exemplaren van een soort beschermen.'

Sharon Dijksma heeft deze week het gebied Ilperveld, bij Landsmeer, toegevoegd aan Natura 2000, netwerk van natuurgebieden in EU.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden