Verfilming van Herman Kochs ‘Trumpiaanse’ roman in première op Berlinale

null Beeld EPA
Beeld EPA

Trouw doet tot en met 19 februari verslag van het 67ste filmfestival van Berlijn. Hier ging zojuist The Dinner in première. Regisseur Oren Moverman noemde de derde verfilming van Herman Kochs roman ‘Trumpiaans’. Maar dat is een gevaarlijke simplificatie.

Behalve verzamelplaatsen van creatief talent zijn filmfestivals ook gewoon ordinaire kooigevechten. Niet alleen regisseurs proberen spul te verkopen door het onder de aandacht van de verzamelde pers te brengen, ook festivals zelf hebben de spotlights nodig. Want hoe meer aandacht, hoe meer adverteerders en hoe meer bekende filmmakers geneigd zijn hun films in te sturen om kans te maken op een plek in de competitie.

Het filmfestival van Berlijn, dat dit jaar haar 67ste editie beleeft met Paul Verhoeven aan het hoofd van de festivaljury, laat zich er graag op voorstaan dat haar selectie van films veel politiek getinter is dan die van de andere grote festivals, Cannes, Venetië en Toronto. Directeur Dieter Kosslick liet de afgelopen dagen geen moment verloren gaan om dat te benadrukken. Ook al zijn het barre tijden, gemeten naar compassie – dieptepunt – en frustratie – recordhoogte – politiek is hot.

In een interview met tv-zender Deutsche Welle noemde Koslick Trump ‘de meest overschatte president ooit’, met een knipoog naar Trumps eerdere vingerwijzen dat Meryl Streep een van de meest overschatte actrices in Hollywood is. Kosslick zei ook nog even dat discussies over Trump het festival niet moesten overheersen. Eerst een knuppeltje in een hoenderhok gooien, dan zeggen dat mensen niet de hele tijd knuppeltjes in hoenderhokken moeten gooien.

Die opmerking was regisseur Oren Moverman even ontgaan. De man achter ‘The Dinner’, na de Nederlandse en Italiaanse versie inmiddels de derde verfilming van Herman Kochs internationale bestseller, was zelf maar vast de markt opgegaan met z’n koopwaar door zijn film ‘Trumpiaans’ te noemen. Gegarandeerde aandacht. Kwestie van marketing.

Is ‘The Dinner’ Trumpiaans? Wat bedoelde Moverman? Voor wie het verhaal niet kent: het verhaal draait om een beladen diner tussen twee broers en hun echtgenotes, die komen praten over een gruwelijke daad van hun kinderen. Movermans Amerikaanse versie legt veel meer dan de Nederlandse versie van Menno Meyjes het accent op de gekte van een van de ouders, het personage van Steve Coogan. (Zijn broer wordt gespeeld door Richard Gere.)

Trumpiaans zou je inderdaad de objectificatie van anderen kunnen noemen. De kinderen steken in een half dronken bui een zwerver in brand, maar die genadeloze daad komt niet uit het niets. Coogans personage Paul Lohman, een geschiedenisdocent, praat over anderen als ‘apen’ en Neanderthalers en denkt in aantallen van duizenden doden en int termen van slachtpartijen als hij doceert over de historische slag bij Gettysburg. Zijn zoon is opgegroeid met de woede van z’n vader.

Racistische samenleving

Maar volgens een andere film hier op de Berlinale is de verklaring voor woede en extreme ideeën en daden complexer. In ‘I Am Not Your Negro’, over de Afrikaans-Amerikaanse denker/schrijver James Baldwin, wordt duidelijk dat Baldwin de agressieve, nationalistische tendensen van onze 21e-eeuwse samenleving al decennia geleden voorspelde. Baldwin zag dat een racistische samenleving niet alleen onderdrukt, maar ook, zoals een recensie in entertainmentvakblad Variety het verwoordde, de ziel uitholt van de onderdrukkers. Volgens Baldwin was racisme simpelweg een manier die wit Amerika had verzonnen om z’n eigen psychologische problemen te verhullen.

Ook al zijn sinds Baldwin dat schreef burgerrechten toegekend aan groepen die voorheen onderdrukte werden, de blanke woede is niet verdwenen. De samenleving is dus niet echt egalitair, precies zoals Baldwin voorspeldde. Hij had het niet over het ‘Amerikaanse raciale probleem’, schrijft Variety, maar over ‘een crisis van de Amerikaanse geest’. Trump is simpelweg de meest recente exponent. Een illustratie.

Zijn de gruwelen in The Dinner Trumpiaans? Het probleem is veel groter, zegt ‘I Am Not Your Negro’. Het is bedrieglijk simpel om The Dinner zo te noemen.

Festivals kunnen beter geen kooigevechten zijn. Het moet geen gevecht van film tegen film zijn, al strijden alle competitiefilms voor de hoofdprijs, de Gouden Beer die volgende week zaterdag wordt uitgereikt. De deur van de kooi moet open en ze moeten hun ogen op de wereld richten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden