Verenigd Koninkrijk komt hervormd uit de strijd

Het Verenigd Koninkrijk is gered, maar zal nooit meer hetzelfde zijn. Na het Schotse referendum, waarin een luide roep klonk om meer lokale autonomie, heeft de Britse premier David Cameron zijn land gisteren een bestuurlijke metamorfose beloofd. Decentralisatie wordt het devies: minder macht in Londen, meer in de regio.

Weliswaar hebben de Schotten er donderdag met een meerderheid van 55 procent voor gekozen om in het Verenigd Koninkrijk te blijven, maar dat betekent niet dat er niets verandert. Integendeel, de Schotse kreet voor meer zelfbeschikking is duidelijk gehoord in Londen, liet Cameron gisteren weten. De premier grijpt het signaal verrassend genoeg aan om meteen het hele koninkrijk ingrijpend te hervormen.

Cameron wil niet alleen Schotland meer autonomie geven, zoals hij aan de vooravond van het referendum al toezegde. Ook de andere regio's - Wales, Noord-Ierland en Engeland - moeten meer hun eigen koers kunnen varen. Wat de premier betreft bepalen de regio's voortaan zelf welke tarieven en schijven ze hanteren voor de inkomstenbelasting. Ook de uitgaven voor zorg en sociale voorzieningen wil hij decentraliseren. Zo zou een soort federatie ontstaan, waarin elke regio ongehinderd de eigen politieke lijn kan volgen: sterk links gekleurd in Schotland, en veel rechtser in Engeland.

Het is een ambitieus plan, dat Cameron ook nog eens in sneltreinvaart wil afronden - zo kan hij aan de Schotten laten zien dat er echt iets gebeurt. Al in januari moet er een uitgewerkt wetsvoorstel klaarliggen. Toch zal de uitvoering van de nieuwe wet nog moeten wachten tot na mei 2015: dan kiezen de Britten een nieuw Lagerhuis, en die belangrijkste politieke kamer moet de wet eerst goedkeuren.

In politiek Londen roept het plan her en der weerstand op. Vooral de Labourpartij heeft bezwaren. De drie grootste partijen - Conservatieven, Liberaal-Democraten en Labour - beloofden voor het referendum meer autonomie aan de Schotten. Maar over de vorm zijn ze het oneens. Labour wil lang niet zulke vergaande vrijheden bieden als de Conservatieven en Liberaal-Democraten.

En er is nóg iets waar Labour moeite mee heeft: Cameron wil dat Schotse, Noord-Ierse en Welse kamerleden in het nationale parlement voortaan niet meer meestemmen over zaken die alleen de regio Engeland aangaan. Van hem mogen alleen Engelse Lagerhuisleden nog meebeslissen. Maar het probleem is dat Labour in Engeland vrij klein is; de partij moet het hebben van linkse aanvulling uit Schotland en Wales. Als die invloed wegvalt, wordt het Engelse beleid ongekend rechts, vreest Labour.

Kortom, Cameron doet nu allerlei toezeggingen, maar nationale politici zullen eerst op één lijn moeten komen. In de tussentijd zullen ook de regio's hun eisen op tafel leggen, Schotland voorop. Daarbij gaat het niet alleen om autonomie, maar ook over de verdeling van het belastinggeld over de regio's. Nu nog krijgt Schotland van Londen per hoofd van de bevolking meer geld dan bijvoorbeeld Wales, maar in Wales pikken ze dat niet langer. Het is goed denkbaar dat Schotland dit financiële voordeel in de onderhandelingen moet prijsgeven. In dat geval levert het referendum de Schotten dus niet louter winst op.

In het onderhandelingsproces was een hoofdrol toebedacht aan Alex Salmond, de Schotse premier die het onafhankelijkheidsreferendum eigenhandig in gang zette. Maar Salmond stapte gisteravond onverwacht op. Verbaal bleef hij strijdbaar, ook gisteravond. "Voor Schotland is de campagne nog niet over", zei hij. "We laten onze droom niet sterven."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden