Vereerde 'IJzeren Dame' met populistische en autoritaire trekjes

Toen zich voor het ziekenhuis in de Indiase stad Chennai het gerucht verspreidde dat Yayalalitha was overleden, brak een waar pandemonium los. Fans van de geliefde politica huilden, duwden voedselkraampjes omver en gooiden stenen naar het ziekenhuis. Politie-agenten hadden de grootste moeite om de menigte in bedwang te houden. "Ze was niet alleen onze leider, ze was onze god", zei een aanhanger, die een week lang bij het ziekenhuis had gebivakkeerd, tegen persbureau Reuters.

De uitbarsting van emoties was typisch voor de wijze waarop oud-filmster Yayaram Yayalalitha werd bewonderd in de zuidelijke Indiase deelstaat Tamil Nadu. Ze was een van de markantste politici van India en was voor veel aanhangers een soort halfgod. Die verering nam soms extreme vormen aan.

Zo liepen fans over hete kolen om te laten zien hoeveel ze van haar hielden. Anderen tekenden haar portret met hun eigen bloed. Er waren zelfs aanhangers die zichzelf in brand staken als het haar politiek tegenzat. "Ze was een symbool van kracht voor vrouwen zoals ik", zei Khushboo Sundar, filmactrice en woordvoerster van een rivaliserende politieke partij, tegen de BBC. "We hebben een groot politica verloren en een groot kampioen voor de vrouwenrechten."

Yayaram Yayalalitha werd geboren in 1948, een jaar na de Indiase onafhankelijkheid en maakte al op 13-jarige leeftijd haar debuut als actrice. Ze speelde in meer dan 100 films, vooral in het Tamil, en raakte bevriend met Tamil-filmheld Maruthur Gopala Ramachandran, 'MGR' in de volksmond, met wie ze in veel films speelde. Op aanmoediging van MGR stortte ze zich in 1980 in de politiek en na zijn overlijden in 1987 trok ze de macht naar zich toe in zijn populistische, anti-elitaire partij, de All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam.

Yayalalitha werd in 1991 premier van Tamil Nadu, wat ze veertien jaar zou blijven, en leidde de deelstaat met harde hand. Ze eiste vaak slaafse onderworpenheid van hoge ambtenaren en partijfunctionarissen, die zich soms voor haar neerwierpen, met hun gezicht tegen de grond. Allemaal moesten ze van haar afhankelijk zijn; niemand kreeg de kans om een eigen machtsbasis op te bouwen.

Tegelijk wierp de charismatische oud-actrice zich met succes op als kampioen van de armen, die haar liefkozend Amma ('Moeder') noemden. Ze deelde gratis laptops uit aan studenten, gaf rijst aan minderbedeelden, en koeien en geiten aan boerenvrouwen. Om de armen te ondersteunen begon ze ook allerlei hulpprogramma's, die vaak werden vernoemd naar haar zelf. Zo kwamen er Amma Canteens met gesubsidieerd eten en Amma Pharmacies met goedkope medicijnen. Critici spraken er schande van en noemden het patronage, maar de armen zagen in haar een weldoener.

Hoewel ze zelf afkomstig was uit de hoogste kaste van de Brahmanen, droegen vooral arme vrouwen uit de laagste kasten haar op handen. Zij vonden het prachtig dat een vrouw in de door mannen gedomineerde Indiase samenleving voor de verandering eens de dienst uitmaakte. 'Ze was hun verlosser, hun redder', schreef haar biograaf Vasanthi in dagblad The Indian Express.

Yayalalitha werd meermaals beschuldigd van corruptie en zat twee keer kort in de cel. Dat ze zichzelf verrijkte, was overduidelijk. Want terwijl ze officieel slechts een bescheiden overheidssalaris ontving, leefde ze in extravagante luxe. Toen politiemensen in 1997 vanwege een corruptiezaak bij haar binnenvielen, vonden ze naast juwelen ook 10.000 sari's en 750 paar schoenen.

Toch bleef ze altijd populair. Nadat ze vorig jaar in hoger beroep was vrijgesproken in een corruptiezaak keerde ze terug als premier.

Hoe geliefd ze nog steeds was, bleek ook weer afgelopen dinsdag bij haar begrafenis in Chennai, het vroegere Madras, de hoofdstad van Tamil Nadu. Honderdduizenden mensen verdrongen zich om een glimp op te vangen van de kist van hun 'Amma' die, getooid met de Indiase vlag, op een legertruck langzaam door de straten werd gereden. Partijactivisten stonden in traditionele witte kledij langs de route. Aanhangers huilden en sloegen zich ten teken van rouw op de borst.

De 'IJzeren Dame van de Indiase politiek', zoals ze ook vaak werd genoemd, werd bijgezet op een begraafplaats aan zee, vlakbij MGR, haar vroegere mentor. De Indiase premier Narendra Modi, die bij de begrafenis aanwezig was, twitterde 'diep bedroefd' te zijn door haar overlijden. 'Haar heengaan laat een grote leegte na in de Indiase politiek.'

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden