Verdwenen Beeldenstorm-paneel uit Dordrecht teruggevonden op de Parijse rommelmarkt

Het op een rommelmarkt opgedoken paneel (ca. 1550, 67,5 x 75 cm) is een fragment van een portret waarop dertien leden van de familie Van Beveren zijn afgebeeld. De vier knielende figuren bezetten van links af gezien de plekken zes tot en met negen op het originele, ruim twee meter brede paneel.Beeld Dordrechts Museum

De conservator van het Dordrechts Museum deed een bijzondere ontdekking. Een onbekend schilderij, afkomstig van een Parijse markt, blijkt deel van een familieportret dat voor de Beeldenstorm in de Dordtse Grote Kerk hing. 

Ineens zag hij de gelijkenis. En daarmee deed conservator Sander Paarlberg, conservator van het Dordrechts Museum, een spectaculaire ontdekking. Een zestiende-eeuws paneel met vier knielende figuren, van een anonieme schilder, dat te koop was op de kunstbeurs Tefaf, blijkt een fragment te zijn van een groot familieportret dat in de zestiende eeuw in de Van Beverenkapel in de Grote Kerk van Dordrecht hing.

Het is de vondst waarvan je als conservator altijd droomt, zegt Paarlberg. Het verhaal is zo bijzonder dat je daar wel even voor moet gaan zitten. En dat doen we ook, in het restauratieatelier van het Dordrechts Museum. Daar staat het zeldzame portret, dat het museum kon aankopen met steun van de Bedrijfsvrienden, op een ezel voor een allerlaatste inspectie. Vanaf vandaag is het op zaal te zien voor het publiek. Het wordt toegevoegd aan de tentoonstelling ‘Werk, bid & bewonder. Een nieuwe kijk op kunst en calvinisme’.

Geen idee

Volgens de handelaar die het paneel aanbood op de Tefaf, was het opgedoken op een rommelmarkt in Parijs. Maar hij had geen idee van de herkomst van het werk (ca. 1550) en de identiteit van de vier mensen op het portret. Paarlberg: “Er zou een link kunnen zijn met Dordrecht. Die tip kreeg ik van Marten Jan Bok, hoogleraar kunstgeschiedenis die ik tegenkwam op de beurs. Bij knielende figuren denk je al gauw aan een altaarstuk en daarom ben ik op mijn computer gaan zoeken naar oude afbeeldingen van Dordtse kerken. Al scrollend kwam ik dit tegen.” Hij laat een afbeelding zien van een eeuwenoude tekening die uiteindelijk de sleutel bleek tot de ontdekking.

De tekening in het familiestamboek van Cornelis van BeverenBeeld Dordrechts Museum

De originele tekening is opgenomen in het familiestamboek dat de Dordtenaar Cornelis van Beveren in de zeventiende eeuw liet maken. Op die tekening is de kapel afgebeeld waarover deze belangrijke Dordtse regentenfamilie van wijnhandelaren en burgemeesters sinds de vijftiende eeuw beschikte in de Grote Kerk. Op de achtergrond is te zien dat daar ook een familieportret hing met dertien geknielde personen, die vol aanbidding kijken naar het gebeeldhouwde altaarstuk. 

Paarlberg: “Ineens viel me de gelijkenis op tussen de vier geknielde figuren, die met hun kleding uitstralen dat ze tot de elite behoren, en de personen op dat grote familieportret.” Met een loep bestudeerde hij de details. Na raadpleging van deskundigen bleek er geen twijfel mogelijk. Het paneel van de rommelmarkt is onomstotelijk een fragment van het langwerpige ruim twee meter brede familieportret dat voor de Beeldenstorm in de Van Beverenkapel hing.

De zaag erin

De zaag is erin gezet tussen – van links af gezien – nummer vijf en tien van de geportretteerden. De man met bontkraag (zevende van links) is Pieter van Beveren, links van hem knielt zijn eerste vrouw Alid Muys van Holy, rechts zijn tweede vrouw Engelberta van der Lindt. De man naast haar is Tijer de Jonge, een zwager van Van Beveren. Cornelis van Beveren, die het familieboek maakte, was de achterkleinzoon van Pieter van Beveren.

Het is niet bekend wat er met de rest van het familieportret is gebeurd. De Van Beverenkapel is ontmanteld na 1572, toen Dordrecht gereformeerd werd en ook de familie Van Beveren het katholieke geloof afzwoer. De kunst moest de kerk verlaten en verschillende onderdelen zijn – zo is ook te lezen in het familiestamboek – onder de familie verdeeld. Mogelijk is het paneel toen verzaagd. Paarlberg: “Het is ongelooflijk dat na al die eeuwen toch nog een stuk ervan opduikt, op een rommelmarkt nog wel.”

De nieuwe aanwinst is t/m 26 mei te zien in het Dordrechts Museum op de tentoonstelling ‘Werk, bid & bewonder’. Deze expositie maakt deel uit van Ode aan de Synode, waarmee Dordrecht viert dat daar 400 jaar geleden de synode werd gehouden. Ook het familiestamboek ligt er. Het is opengeslagen bij de tekening van de kapel van de familie Van Beveren in de Grote Kerk, met op de achtergrond het oorspronkelijke familieportret dat later mogelijk werd verzaagd. 

Lees ook:

Calvinisme en naakt gaan prima samen

De tentoonstelling ‘Werk, bid en bewonder’ in het Dordrechts Museum ontkracht en nuanceert mythes over calvinisme en kunst.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden