Verdwalen kan niet in de wijk

Waarom zou alles anders moeten worden als mensen dementeren en niet meer voor zichzelf kunnen zorgen? Laat het leven zoveel mogelijk doorgaan, is de gedachte achter de Hogeweyk in Weesp.

Deze ouderen worden niet weggestopt en behandeld alsof ze ziek zijn. In plaats daarvan krijgen bewoners de ruimte hun leven zoveel mogelijk voort te zetten als dat ze gewend waren. Dat zegt directrice Jannette Spiering terwijl ze in het restaurant nipt van haar caffè latte.

Welkom in Weesp, in de Hogeweyk, een verpleeghuis voor dementerende ouderen, opgebouwd als een woonwijk. Eenmaal door de schuifdeuren zijn de bewoners vrij om te gaan en staan waar ze willen. Als ze binnen willen blijven is dat goed, maar het liefst ziet Spiering haar bewoners op 'straat', waar het dan ook gezellig druk is.

Geheel zelfstandig kunnen de ouderen buiten een ommetje maken langs de eendenvijver, flaneren over het grote plein of zich vergapen aan de etalages aan de centraal gelegen boulevard. Zo is daar nu achter een van de ramen een winters landschap in miniatuur te zien. Dan hebben de mensen iets om over te praten. Op het Theaterplein is bij het restaurant en de kroeg een terrasje ingericht.

Wie na de omzwervingen nog energie over heeft, zoekt een sportieve, culturele of sociale activiteit uit op het informatiebord. Vanmiddag staat er bingo op het programma.

Verdwalen in de woonwijk is geen optie. De Hogeweyk in Weesp is zo gebouwd dat wandelaars altijd weer terugkomen bij het startpunt van hun wandeling. Tussen de straten, pleinen, parkjes en stegen in de wijk worden gevormd door de drieëntwintig woningen. Er is plek voor 152 bewoners, allen met een intensieve zorgbehoefte (vanaf zzp 5). De familie hoeft zich geen zorgen te maken dat vader, moeder, opa of oma wegloopt; er is één verbinding met de buitenwereld en dat is de hoofdingang, die continu wordt bemand.

"We willen ook af van het woord verpleeghuis," zegt Spiering. "Dat is zo stigmatiserend, met die toonzetting van 'je kunt het niet zelf' en 'je bent afgeschreven voor de maatschappij'. Onze bewoners hebben inderdaad ondersteuning nodig en ze leven in een beschermde omgeving. Maar je blijft wie je bent. Er is nog een hoop lol te beleven."

Om plezier te garanderen kent de wijk een uitgebreid verenigingsleven, vertelt Spiering. "Mensen hebben vaak hun hele leven vertier gezocht buitenshuis. Daarom hebben wij dertig verenigingen in de wijk. Zo is er een Bach en Beethoven-vereniging waar het gaat over klassieke muziek, een schilderclub, huisvrouwenvereniging en een beweegclub. Het is belangrijk dat het leven zo normaal mogelijk doorgaat. Daar hoort bij dat je mensen blijft ontmoeten. Dat vult je dag. Anders verveel je je dood."

De verenigingen hebben in de wijk hun eigen verenigingsruimtes, die niet zonder meer toegankelijk zijn. Spiering loopt er in elk geval niet zomaar naar binnen, zo blijkt. "Die ruimtes zijn van de bewoners. Wij komen daar eigenlijk nooit." De verenigingen worden ondersteund door vrijwilligers.

Het idee voor het verpleeghuis nieuwe stijl stamt uit 1992. Op de plek van de gemoedelijk ogende woonwijk voor senioren stond toen nog een ouderwetse zorginstelling in DDR-stijl. Spiering: "We realiseerden ons dat we onze eigen ouders nooit in zo'n setting wilden laten wonen." Het resulteerde in 2007 in de bouw van de Hogeweyk.

Centraal in die zorgvisie staat dat mensen hun leven zoveel mogelijk voortzetten. "Dementerende ouderen zijn vaak in de war. Die moet je dus laten wonen in een omgeving die ze herkennen," zegt Spiering. Dat betekent dat de ouderen niet allemaal in gelijkvormige kamertjes worden gestopt. In plaats daarvan zijn de huizen in zeven stijlen ingericht: stads, huiselijk, christelijk, Indisch, cultureel, Goois en ambachtelijk.

De levensstijl van mensen wordt bepaald door de familie, daarbij geholpen door een vragenlijst. De woningen zijn per stijl anders ingericht, al is binnen wel direct duidelijk dat het om een zorginstelling gaat. In alle woningen staan in ieder woontype ruim uit elkaar, zodat ook rolstoelers vrij kunnen bewegen.

Belangrijker nog dan de verschillen in inrichting is dat het leefritme aansluit op wat de bewoner vroeger gewend was, zegt Spiering. Zo wordt in de culturele leefstijl veel aandacht besteedt aan literatuur, muziek en theater. Er wordt 's ochtends uitgebreid ontbeten en 's avonds langdurend gedineerd, mét een goed glas wijn. In de culturele leefstijl voorziet het menu regelmatig fruit, vis, rijst en vegetarische gerechten.

Hoe anders is dat in de meer stadse leefstijl, waar aardappelen, vlees en groente op het menu staan, en de borrel geserveerd wordt met kaas en worst. Uitstapjes zijn er ook hier, naar bijvoorbeeld de dierentuin. In de huizen waar de oude arbeiders wonen wordt tussen de middag warm gegeten, zoals ze gewend waren. En in de christelijke leefstijl staat het geloof centraal. Hier wordt sober geleefd en geluisterd naar religieuze muziek.

Hoewel het vastgoed van de Hogeweyk prijzig is, wordt er geen verlies geleden, zegt Spiering. Tot op heden zelfs met behoud van openstelling voor bewoners uit alle lagen van de bevolking. Zorg en wonen worden geheel uit de AWBZ betaald. Door slimme logistiek worden kosten bespaard, bijvoorbeeld door het centrale magazijn te vervangen door een supermarkt waar bewoners en bezoekers ook terecht kunnen. Dat is 'heel lucratief', zegt de directrice.

Ook is de instelling terughoudend met behandelen. "Iemand die problemen heeft met lopen naar een activiteit begeleiden is vaak beter dan hem in een rolstoel naar de fysiotherapeut te rijden," zegt Spiering. "Beweging is goed, maar doe het buiten. Want dan gaat iemand naar de beweegclub omdat hij even uit huis wil."

Volgens de instelling is het geneesmiddelengebruik sterk gedaald sinds de Hogeweyk open is. Bovendien is de kwaliteit van leven verbeterd. "Mensen zijn enorm actief," zegt Spiering, al zitten in de ambachtswoning, die vooral bij heren in trek is, wel enkele dames te knikkebollen.

Toch heeft ook de Hogeweyk last van de bezuinigingen die de rijksoverheid doorvoert. Spiering zou het daarom toejuichen als het mogelijk wordt bewoners te laten betalen voor hun verblijf in de Hogeweyk. Dat is nu al meer en meer het geval in verzorgingshuizen.

Spiering: "Het is lang zo geweest dat iedereen in dezelfde instelling terechtkwam wanneer ze aan dementie leden. Dat zou niet zo moeten zijn. Je moet de keuze hebben hoe je wilt wonen en wat je daarvoor over wilt hebben. Waarom zou dat anders zijn als je niet meer voor jezelf kunt zorgen?"

Alzheimer Nederland enthousiast over de wijk
Alzheimer Nederland zegt in een reactie enthousiast te zijn over de zorgvorm van de Weesper instelling. De belangenorganisatie pleit voor meer variatie in woonvormn en voor meer kleinschalige zorg voor deze patiëntengroep. Bestuurder Gea Broekema-Prochazka: "De Hogeweyk is voor mensen met dementie een goede optie; ze kunnen er veilig wonen als het thuis echt niet meer gaat'.'

Vivium Zorggroep is de enige zorginstelling in Nederland die een speciale woonwijk voor dementerende ouderen bouwde. De locatie in Weesp is echter niet enige instelling waar gepoogd wordt het leven zoveel mogelijk voort te zetten. Alzheimer Nederland noemt het voorbeeld van de Herbergier van de Drie Nootenbomen, een particuliere initiatief. Dit concept heeft vestigingen verspreid over heel Nederland. Daar moet wel apart voor de huur van het appartement worden betaald.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden