Verdwaald in mistige Participatiewet

werk | De Tweede Kamer evalueert de Participatiewet, die zowel mensen met als zonder arbeidsbeperking aan banen moet helpen.

De Participatiewet. De naam is mooi. De gedachte achter de wet wordt ook breed gedeeld. Er staan te veel mensen aan de kant. Zij moeten vaker mee kunnen doen in de samenleving, vindt de PvdA. En minder profiteren van een uitkering, aldus de VVD. De werking van de wet - die aanvankelijk Wet Werken naar Vermogen heette - laat echter te wensen over.

"Het is een wirwar van regels waardoor goedwillende werkgevers en mensen uit de doelgroep er vaak geen touw meer aan vast kunnen knopen", zegt Bert van Boggelen, directeur van De Normaalste Zaak, een netwerk van ondernemers die arbeidsbeperkten wil laten deelnemen aan de arbeidsmarkt.

Die klacht over ingewikkeldheid komt veel terug. De Landelijke Cliëntenraad (LCR) maakt zich zorgen om kwetsbare jongeren. "Als zij een bijstandsuitkering aanvragen bij de gemeente, krijgen ze als reactie: kom over vier weken maar terug. Die vier weken verplichte zoektijd naar werk is funest voor jongeren met een licht verstandelijke beperking", weet LCR-secretaris Else Roetering. "En met alle opdrachten en pakket papieren die ze meekrijgen bij aanmelding, kunnen ze niet uit de voeten."

Volgens de LCR komen veel jongeren niet meer terug. "Sommige gemeenten noemen de zoektijd een groot succes. Minder jongeren in een uitkering, dat is effectief, menen zij. De keerzijde is dat deze kwetsbare jongeren zoek raken of in het criminele circuit komen." De LCR zou willen dat alle jongeren met een beperking direct worden geholpen.

Wie in de Participatiewet nou wel en wie niet in aanmerking komt voor ondersteuning zoals een jobcoach of loonkostensubsidie is voor veel mensen met een arbeidsbeperking onduidelijk. Net als voor de werkgevers. Van Boggelen pleit voor minder regels. "Geef mensen die willen werken de kans aan de slag te gaan zonder allerlei bureaucratische hindernissen."

Soms is het zelfs al moeilijk om de uitkering te krijgen waar je gewoon recht op hebt, merkte Raymond Heijder (49) uit Epe. Toen het internetbedrijf dat hij samen met zijn broer runde failliet ging, en zijn spaargeld op was, vroeg Heijder via de Participatiewet bijstand aan. Hij kreeg het niet. De gemeente geloofde hem niet. U heeft wel geld, kreeg hij te horen. Heijder is inmiddels een initiatief gestart om soortgelijke situaties te voorkomen. "We willen burgers wijzen op hun rechten en voorbereiden op gesprekken met gemeenten."

Die rechten veranderen trouwens frequent. Het afgelopen jaar zijn steeds meer mensen met een beperking toegevoegd aan de groep die meetelt voor de banenafspraak. Zo tellen sinds kort alle mensen die speciaal onderwijs hebben genoten, mee. De banenafspraak verplicht werkgevers om 125.000 arbeidsbeperkten aan een baan te helpen. De Landelijke Cliëntenraad is niet blij met de versoepelingen. De banenafspraak zou immers gelden voor de allerzwaksten, en nu komt er een concurrentieslag tussen hen en mensen die een lichte beperking hebben.

"Het telkens opnieuw opkalefateren van de huidige wet heeft ook geen zin", meent Van Boggelen. "Met deze Participatiewet komen we er niet. Het is tijd voor een nieuw, breed concept voor de hele de onderkant van de arbeidsmarkt." Hoe dat eruit moet zien, is onduidelijk, maar in ieder geval zo simpel mogelijk.

'Ik heb het nu zo naar mijn zin'

Nabil Laaouiana (30) heeft na bijna twee jaar werk

Bijna twee jaar was Nabil Laaouiana (30) werkloos. Hij schreef veel sollicitatiebrieven, maar zonder resultaat. Omdat hij Marokkaan is en een strafblad heeft, denkt hij. Laaouiana komt uit een moeilijk milieu. Veel wil hij er niet over kwijt. "Maar denk aan drugs dealen, inbraken. Ik wilde zo graag uit die criminele kringen, maar de gemeente Roermond heeft me ontzettend tegengewerkt." Dat begon toen zijn vriendin zwanger raakte en hij een uitkering aanvroeg. "Vier keer kreeg ik te horen dat ik mijn papieren niet goed had ingevuld, terwijl ik dat samen met mijn maatschappelijk werker deed." Hij kreeg baantjes toegewezen die verre van ideaal waren. "17 kilometer fietsen om vier uur asperges te steken. Huizen slopen, terwijl ik astma heb." Inmiddels is hij bijna een jaar schoonmaker bij het bedrijf Prio Verve. "Ik heb het hier zo naar mijn zin. Ik werk met mensen met een beperking, maar ook met werknemers die net als ik een strafblad hebben. Ik kan overal met ze over praten. Had ik ze niet gehad, dan had ik het werkende leven niet volgehouden."

'De gemeente doet niets, mijn vriend regelde het'

Liza Poeze (20) Wajonguitkering werd ingetrokken

Liza Poeze (20) uit Smallingerland raakte haar Wajonguitkering kwijt negen maanden nadat ze klaar was met school. "De verzekeringsarts van het UWV zei dat ik wel kon werken." Poeze volgde speciaal onderwijs en was in behandeling bij de GGZ omdat ze autistisch is en destijds heel angstig was. "Ik wilde ook graag werken en was blij met mijn werkervaringsplek bij een drogisterij voor 2,5 uur per dag. Onbetaald, maar het was heel leuk."

Poeze wilde graag meer, misschien een opleiding tot winkelmedewerker. "Toen mijn vriend - die voor mij een soort jobcoach is - daarover bij de leiding begon, veranderde de sfeer. Ze toonden geen interesse meer in me, en er kwam kritiek op mijn lage werktempo. Daar kon ik niet tegen, dus ben ik gestopt."

Nu woont ze bij haar vriend in Waalwijk en werkt ze bij een inpakbedrijf in Tilburg. "Dat heeft mijn vriend ook geregeld, want de gemeente doet niets voor mij. Ik moet wel werken want ik krijg geen bijstandsuitkering meer omdat ik samenwoon. Ik sta sinds kort wel weer in het doelgroepregister omdat de politiek heeft besloten, dat iedereen die speciaal onderwijs heeft gevolgd daar in komt. Nu ga ik solliciteren op een plek die speciaal voor de doelgroep is ontworpen, als assistent van een onderwijsassistent."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden