Verdrinken in een moment van diepe waarheid

Met haar overrompelende concerten waarin traditionele poëzie met moderne composities versmelt, veroverde Mariza de wereld. Deze week is de Fado-zangeres in Nederland.

Fado is Portugese blues waarin verlies en verlangen verlossing vinden. Zangeres Mariza kreeg het Olympia van Parijs, de Royal Albert Hall in Londen en de Carnegie Hall in New York ermee aan haar voeten. Deze week geeft de fado-koningin drie concerten in Nederland. "Noem mij asjeblieft geen koningin, dat is en blijft Amalia Rodrigues. Zij is een grote inspiratiebron", aldus Mariza.

Mariza (1973) werd in 2001 in Nederland ontdekt en ontpopte zich tot het gezicht van de new fado-beweging. Zozeer zelfs dat de Unesco haar tot ambassadrice van de fado benoemde. "Fado is daarmee voorgoed immaterieel cultureel erfgoed geworden", vertelt ze verheugd. Met haar overrompelende concerten waarin traditionele poëzie met moderne composities versmelt, veroverde Mariza het afgelopen decennium de wereld. De Britse krant The Times profeteerde in 2005: "Mariza heeft het allemaal: charisma, een stem om voor te sterven en een spectaculaire verschijning. Ze is voorbestemd om een van 's werelds grootste diva's te worden."

Buiten de schijnwerpers in druilerig Amsterdam is Mariza een onopvallende verschijning, die direct begint te schitteren wanneer het woord fado valt: "Fado is gevoelsmuziek die je tastbaar maakt door je in te leven en volledig te geven. Op het podium word ik een zeeman, ben ik een vrouw die lijdt en zie ik de schepen wegvaren. Dan ontstaat de 'saudade', zoiets wat in de flamenco 'duende' heet, een moment van diepe waarheid."

Geboren in de voormalige Portugese kolonie Mozambique verhuisde ze op 3-jarige leeftijd naar Lissabon: "Ik groeide op in de Mouraria-wijk waar mijn ouders een taverna hadden in een buurt waar iedereen naar fado luisterde. Vijf jaar oud begon ik daar met zingen. Fado is een orale traditie, je moet ertussen opgroeien om het te leren. Later kwam er jazz en bossanova bij, maar fado bleef mijn eerste liefde."

Als een Portugese Nina Hagen trok Mariza direct de aandacht. De combinatie van een extreme look - flamboyant kapsel boven een waanzinnige jurk - met een stem die vele registers omarmt, werkte als een vuurtoren op een zeeman-in-nood. Mariza: "Dat extravagante had ik als teenager al, mijn moeder haatte het. Nu werkt in Portugal bijna iedereen met grote jurken en kettingen."

Fado is ook muziek van de diaspora, die niet voor niets in havenstad Lissabon geboren werd. Mariza: "Er wonen veel mensen uit de voormalige Portugese kolonieën zoals Brazilië, Kaapverdië, Angola en Mozambique waar ik geboren ben. Tegenwoordig ook veel Aziaten, want Macau en Timor waren ooit Portugees. Andersom speel ik vaak in Brazilië, mijn droom is om nog eens met een Chinees orkest op te treden, want hoe zou fado klinken in Macau?"

Gelijkertijd is fado synoniem aan blues met poëtische inslag. Mariza: "Hoewel de klassieke zeeman niet meer bestaat, huist het bijbehorende melancholische gevoel nog wel in ons. Fado ontstond onder zeelieden, arbeiders die niet konden lezen. Begin 20ste eeuw begonnen de hogere klassen zich er voor te interesseren en schreven speciale fado-gedichten." Zodoende zingt ze werk van ondermeer Paulo de Carvalho en Fernando Pessoa.

Jarenlang genegeerd wegens negatieve associaties met het vroegere Salazar-regime, is fado vandaag positief uitgegroeid tot nationaal Portugees erfgoed. Daarin past de new fado-beweging die naast zangeressen als Ana Moura en Cristina Branco door Mariza wordt aangevoerd. Speelt de economische crisis een rol? "Jazeker", zegt ze. "Hadden mensen eerst geld om auto's en dure dingen te kopen, wegens de crisis bezoeken ze nu fadoconcerten. Ik zie vooral jongeren die naar fado-taverna's komen. Alsof ze hun eigen geschiedenis weer nodig hebben om vooruit te kunnen. Er is nu een fado-museum, zelfs aan de universiteit kun je op fado afstuderen."

Tournee Mariza: vanavond: Oosterpoort (Groningen), morgen: Carré (Amsterdam), vrijdag: Muziekgebouw (Eindhoven). Info: www.marizafado.com.

Cd-tips: Fado em mim (2001), Transparente (2005), Terra (2008), Fado tradicional (2011).

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden