Verdriet bij verlies groter dan lol bij zege

Roeister Kirsten van der Kolk maakte rond drie Olympische Spelen onder wisselende omstandigheden een steeds weer moeizaam proces door

"De kunst van winnen is het durven halen van je doelen. Dat is een beetje eng, als je het haalt is er niets hogers meer. Ik denk dat sommige sporters onbewust daarop afhaken", meent Kirsten van der Kolk.

Op de terugvlucht van de Olympische Spelen in Peking verkeerde zij in gelijkwaardig hoog gezelschap. Ze deelde in de cockpit met zwemmer Maarten van der Weijden ervaringen over goud winnen en de gevolgen daarvan.

"Maarten had ook zoiets van: 'Nu heb ik goud, wat ga ik verder doen? Wat motiveert mij nog?' Daar had ik niet direct een antwoord op. Hij is uiteindelijk gestopt, hij heeft geen nieuwe motivatie kunnen vinden."

Van der Weijden kwam er na zijn succes snel achter dat zwemmen van baantjes in een gekaderd bassin hem niet het minste plezier opleverde. Hij had er jarenlang alles voor opgeofferd, zelfs zijn relatie, puur vanwege het begeerde doel. Dat is waar het om draait, zo is ook in het relaas van Van der Kolk bij herhaling te horen.

Toch is haar verhaal anders. "Iedereen die goud wint, heeft daar op een of andere manier monomaan naar toegeleefd. Maarten maakte de keuze zijn relatie op te zeggen, ik vind dat niet per se nodig. Maar laten we wel wezen, ik ben een jaar lang meer in het buitenland geweest dan thuis. Wat voor relatie heb je dan? Mijn man (Pepijn Aardewijn, in 1996 winnaar van olympisch zilver, red.) wist waar hij aan toe was en dat het tijdelijk was."

"Voor mij moet er een basis zijn van iets dat ik leuk vind of me aanspreekt, anders kan ik daar niet intensief zoveel tijd in stoppen. Dat was het roeigevoel, de kick die je krijgt als het goed gaat. Ik roei nu bijna niet meer. Ik heb moeite met gestructureerd sporten zonder doelen. We hebben elke zaterdagochtend een oppas, en vanwege die oppas moeten we wel gaan hardlopen. Daarvoor kies ik wedstrijdjes uit. Ik moet een stok achter de deur hebben."

Driemaal nam Van der Kolk deel aan Olympische Spelen. Met Marit van Eupen werd ze in de lichte dubbeltwee zesde in Sydney, derde in Athene en olympisch kampioen in Peking. Even vaak had ze na het intensieve olympische jaar moeite haar weg terug te vinden.

In 2000 was Van der Kolk alleen bezig geweest met de Olympische Spelen. Haar studie sociale geografie was afgerond, ze had geen baantje, haar naasten waren aan het werk, de trainingen hadden een vrijblijvender karakter gekregen en ze had moeite om zich alleen in een kamertje op de ergometer af te beulen.

"Zo'n olympisch jaar is intensief. Je focust alleen daarop en er gebeurt fysiek en mentaal veel met je. Alles trek je en accepteer je, met dat ene doel voor ogen. Dat proces geeft een bepaalde vibe. Het is een soort sensatiezucht. Eigenlijk ben je na de Spelen op zoek naar nieuwe sensatie, maar die is er niet. Je staat alleen en je kan er niet veel aan doen, het is nu eenmaal zo. Dat moet je een plek geven, dat is moeilijk."

"Het contrast was te groot, een anticlimax. Ik miste aanspraak en gezelligheid, voelde me eenzaam en alleen. Ik was de hele dag bezig met de vraag wanneer ik weer naar bed kon. Slapen is fijn, dan is alles weg. Ik ben blij dat ik snel voelde dat het niet de goede kant opging anders was ik in een depressie weggezakt. Ik heb een trainingsgroep gezocht en een baantje."

"Het was een confronterende periode. Ik had gevoelens die je niet wilt voelen. Je spreekt ze niet uit, als topsporter ben je sterk, je dopt je eigen boontjes. Eigenlijk zou NOC-NSF elke olympische deelnemer na afloop van de Spelen moeten verplichten tot een gesprek met een mentale begeleider. Dan kan je erachter komen wat voor impact het proces op je heeft gehad."

In 2004 dacht Van der Kolk problemen voor te zijn. "Ik creëerde een vangnet met een baan, maar het resultaat was hetzelfde. Ineens is de spanning eraf, dat is het probleem. Het was een afknapper. Ik had slechts een vaag voornemen het jaar daarop aan de WK deel te nemen. Je moet enorm resetten. Tegelijkertijd een nieuw doel vinden, jezelf weer opladen en het andere achter je laten en verwerken."

De roeister had met haar echtgenoot al eens gesproken over kinderen, toen ze hoorde dat een vriendin zwanger was. "Ik was ineens helemaal klaar met roeien. Ik wilde ook een kind en was vrijwel meteen zwanger. Ik had heel abrupt een nieuw doel. Het loste wel wat op. Ik hoefde niet meer na te denken over wat ik met roeien moest. Ik had geen motivatieproblemen meer, want ik trainde niet meer."

"Ik kon afstand nemen, dingen op hun plek zetten en frisse zin krijgen. Je komt als topsporter terecht in gewoontes en spiralen die niet allemaal even goed zijn. Ik ben er twee jaar helemaal uit geweest, dat bleek de goede factor om goud te winnen. Al was nog een keer Spelen eigenlijk geen optie. Wat zegt het over mijn sport als ik stop, kan terugkomen en goud winnen? Dat kan toch niet? En toch bleek het mogelijk dat ik nog beter werd, dat heeft me verbaasd."

Het proces voor Peking was intensiever dan ooit. "Ik had een kind, mijn vader had kanker, het was nogal een keuze om vol voor topsport te gaan. Al die trainingen moesten de moeite waard zijn."

Waren na dat intensievere proces de problemen groter?
"Dat heb ik niet zo ervaren. Ik had bij mijn werkgever (Johan Cruyff University, red.) aangegeven dat ik na de Spelen tijd nodig zou hebben om alles te verwerken. Het feit dat ik voor nog grotere problemen en uitdagingen werd gesteld, heeft mij sterker gemaakt en bewuster van mijn mogelijkheden. Niet alleen dankzij goud, maar door het hele proces. Dat had ik nooit willen missen. Het is bepalend geweest voor de keuzes die ik nu maak. De wetenschap dat als je echt iets wilt, het gewoon kan. Goud overkomt je niet, dat heb je zelf in de hand. Dat is de grootste les geweest."

"Het is niet gek dat je na zo'n piekmoment tijd nodig hebt. Ik noem het rouwverwerking, je neemt afscheid van iets dat je leven was. Soms word ik daar nog melancholisch van, dan mis ik het om met oogkleppen op blind voor iets te gaan. Dat is het grote verschil tussen topsport en het gewone leven: nu komt er van alle kanten van alles op me af, ik moet mijn aandacht meer verdelen."

Het feit dat je in Peking je doel haalde, bleek niet de oplossing?
"Nee. Het had geen zin terug te kijken naar wat ik fout had gedaan, hoger kon ik toch niet. Als je wint, moet je alleen uitzinnig blij zijn. En dan besef je: het verdriet van verlies is groter dan het plezier van winst. Als je verliest kan je bij de pakken neerzitten of jezelf voor je kop slaan. Als je wint ben je tevreden, dat is een hele rustige emotie. Ik was blij en ben nog steeds trots. De ontlading was kort, daarna denk je: oké, dit is dus goud. Mooi, doel gehaald. Heel maf."

"Het lastige na de sportcarrière is dat je een nieuwe carrière moet opbouwen. Na Peking ben ik me gaan bezinnen over de toekomst, er lag een grote lege vlakte voor me. Ik merkte dat ik niet alleen moeder ben, maar daarnaast iets nodig heb om een betere moeder te kunnen zijn. Daarmee heb je ook een soort schuldgevoel ten opzichte van je kinderen. Dat zijn tegenstrijdige emoties. Maar ik wist wel: ik moet iets vinden waar ik helemaal mijn ei in kwijt kan."

"Ik werk deels nog op de Johan Cruyff University, deels als freelancer. Schrijven, lezingen en presentaties geven en het opzetten van leiderschapsprojecten. Vooral schrijven is leuk. Het is een spannend proces waarin parallellen zitten met sport. Is een stuk wel of niet goed? Haal ik wel of niet die opdracht binnen? Lukt het, dan heb ik iets van: yes, dat heb ik toch mooi zelf gedaan."

Topsport is van een verslavende spanning. Romantisch is die wereld zelden, niet de weg naar de top, zeker niet de weg er vandaan. Trouw zoekt naar de harde realiteit van de (ex)-topsporter. Deel 4 en slot van een serie: na het winnen van olympisch goud zag roeister Kirsten van der Kolk (37) 'een grote lege vlakte' voor zich.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden