Verdonk was met ToN op weg naar nergens

Volgens Rita Verdonk kan Trots op Nederland stoppen, omdat het kabinet doet wat zij wil. Die redenering klopt van geen kant.

Zonder heldere koers, zonder aansprekende plannen, zonder politieke visie is elke partij uiteindelijk electoraal kansloos. Rita Verdonk en Trots op Nederland (ToN) hebben deze les op een harde manier moeten leren.

De leden hebben het laatste woord, maar wat de partijleider betreft, is ToN verleden tijd. Verdonk wees bij haar, toch nog onverwachte, besluit op het zittende centrumrechtse kabinet en het gevoerde regeringsbeleid Dat beleid zou de eigen plannen en voorstellen van ToN zo goed als overbodig maken. Kabinetsbeleid is ToN-beleid, zo luidt de kern van haar verklaring, en dat beleid wordt uitgevoerd in een politieke cultuur die de laatste jaren mede door Verdonk is veranderd.

Als dat alles waar zou zijn, zou ToN een voorname plaats (gaan) innemen in de politieke geschiedenis van Nederland. Een partij die al haar plannen verwezenlijkt ziet, kennelijk ook die voor de nabije toekomst, zonder deel uit te maken van Kamer of kabinet, en zich vervolgens vanwege gebleken overbodigheid op eigen initiatief opheft. Daar kent de politieke geschiedenis van Nederland slechts weinig voorbeelden van.

Een andere verklaring van het geringe succes van ToN ligt meer voor de hand - al moet ik toegeven: het is een beetje wijsheid achteraf; in april 2008 sloot ik op deze pagina niet uit dat de partij van Verdonk tientallen zetels zou kunnen halen. Dat is er niet van gekomen, en dat moet eerst en vooral worden geweten aan het gebrek aan inhoud en politieke visie van Verdonk en haar partij.

In journalistieke en politieke kring wordt wel beweerd dat vorm belangrijker zou zijn dan inhoud. Dat de Nederlandse kiezer van de 21ste eeuw zich door presentatie en stijl zou laten verleiden, en beduidend minder door inhoudelijke plannen en politieke voorstellen van partijen. Politiek zou draaien om idolen en niet om ideeën.

Dat is een misverstand. Keer op keer blijkt uit kiezersonderzoek dat burgers inhoudelijke voorkeuren en afkeuren hebben. En ook al kennen maar weinigen partijprogramma's van begin tot einde, het zijn toch primair inhoudelijke inschattingen en oordelen die de electorale keuze kleuren en bepalen.

Op inhoudelijk vlak hebben ToN en Verdonk het laten afweten. In de strijd om het VVD-leiderschap met Mark Rutte stond Verdonk voor de conservatieve vleugel van de partij, en aldus voor een pakket aan opvattingen. Ze verloor de interne strijd van Rutte - die vervolgens zijn vrijzinnig liberale veren wist af te schudden in het samenwerkingsverband met CDA en PVV - wat na verloop van tijd én enkele stevige incidenten leidde tot het vertrek van Verdonk uit de VVD en het begin van de beweging Trots op Nederland.

Vervolgens hamerde Verdonk vooral op haar manier van aanpakken en stijl van besturen. Niet links, niet rechts maar recht door zee. Maar wat en hoe precies? Kiezers moeten zich bij het zien van een stoere Rita Verdonk aan het roer van het schip van staat toch hebben afgevraagd wat het vergezicht was dat zij voor ogen had, voor haar, haar partij en Nederland. Er zat, zacht gezegd, enige spanning tussen het beeld van ferm aanpakken en daadkracht aan de ene kant, en de afwezigheid van inhoudelijke plannen en een politieke koers aan de andere kant. Burgers dienden zelf inhoudelijke suggesties te doen en konden voorstellen indienen voor het programma van ToN.

Inhoudelijk leiderschap van Verdonk ontbrak. Zij was geen politieke voorganger, en wenste dat nadrukkelijk niet te zijn. Die inhoudelijke leegte dan wel volgzaamheid, is een funeste ondergraving van het beeld van daadkracht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden