Verder leven tussen het puin van Diyarbakir

Een Turkse soldaat patrouilleert in de straten van Diyarbakir, een Koerdische stad in het zuidoosten van Turkije.Beeld getty

De Koerdische stad Diyarbakir in Zuidoost-Turkije is verwoest bij gevechten tussen het Turkse leger en de Koerden. De wederopbouw gaat moeizaam, terwijl de repressie van de Turkse regering tegen de Koerden verder toeneemt. Vandaag zette Ankara meer dan twintig Koerdische burgemeesters aan de kant.

Boven op een dak aan de rand van Sur, het historische centrum van Diyarbakir, kijkt Dogan tussen de gedroogde pepers neer op wat eens zijn huis was. Twee graafmachines zetten hun tanden in het puin. Stofwolken stijgen op en vrachtwagens voeren de brokstukken af naar een dumpplek ver buiten de historische stadmuren. Als hij tijd heeft, en uit het oog van de politie weet te blijven, komt hij kijken naar de plek waar zijn drie kinderen opgroeiden.

"Het kostte me twee maanden hard werk om mijn huis met mijn eigen handen op te bouwen", vertelt Dogan die in de jaren negentig net als veel inwoners van Sur zijn huis in de omgeving van Diyarbakir ontvluchtte voor het geweld. "Hier was mijn gezin gelukkig, al was het met weinig", vervolgt de straatverkoper van de lokale suikerdrank serbet. In december vorig jaar liet hij alles achter en vluchtte hij met zijn gezin naar het huis van een familielid.

Compensatie
103 dagen lang vonden er gevechten plaats in de straten van Sur en bleven verschillende wijken afgesloten. De YPS, een jeugdtak van de Koerdische afscheidingsbeweging PKK, wierp barricades op in de nauwe straten en leverde slag met het Turkse leger. Nadat het uitgaansverbod in maart ten einde kwam, hervatten inwoners en winkeliers het leven zo goed en zo kwaad als het gaat. Sommige delen zijn met metershoge betonplaten nog altijd afgesloten. De voor het beleg al sterk aanwezige politie heeft nu op vrijwel iedere straathoek een post ingericht.

Kocero Tokdemir, een lokale bestuurder uit een van de nog altijd afgesloten wijken, is daarom in een park buiten Sur neergestreken. Op zijn telefoon laat hij foto's van de verwoesting van zijn wijk zien zien: "Ik nam deze foto's stiekem met mijn telefoon toen we van de gouverneur toestemming kregen om een raming van de schade te maken." De staat bood hem 1000 Turkse lira (333 euro) als compensatie. "Een belediging. Zo willen ze onze hoop dat we kunnen terugkeren breken", aldus Tokdemir die het aanbod net als de meeste gedupeerde bewoners niet accepteerde.

Bewoners van Diyarbakir verlaten hun huizenBeeld epa

Cultureel erfgoed
Namens de gemeente Diyarbakir is Necati Pirinccioglu verantwoordelijk voor stadsontwikkeling. Via satellietfoto's inventariseert hij de schade in Sur. Meer dan 800 gebouwen, waaronder belangrijk cultureel erfgoed, waar de laatste jaren veel in werd geïnvesteerd, werden met de grond gelijk gemaakt. Unesco, dat Sur vorig jaar nota bene op de werelderfgoedlijst plaatste, bleef stil. "Omdat het Unesco-comité deze zomer in Istanbul verzamelde, durfde het geen kritiek te leveren op Turkije", stelt Pirinccioglu.

In april besloot de regering tot snelle onteigening van Sur, een maatregel die de gemeente in een rechtszaak aanvocht. In de tussentijd gaat Pirinccioglu door met het verzamelen van bewijs tegen wat hij een bezetting noemt. "Op een dag zullen degenen die hiervoor hun handtekening zetten verantwoording afleggen."

Vernieuwingsplannen
Afgelopen weekeinde kondigde premier Binali Yildirim in Diyarbakir grote investeringen voor de regio aan, met daarin ook vernieuwingsplannen voor Sur. Direct buiten de stadsmuren heeft het ministerie van mileu en stadsplanning een bureau ingericht met glimmende folders, waarin vlinders door de gladgetrokken straten van Sur vliegen. Dogan heeft geen fiducie in de plannen: "Ze jagen ons weg voor woningen voor de rijken en wij kunnen er niks aan doen. Ik had wel een spandoek voor de premier willen openen om mijn stem te laten horen, maar als ik dat doe wordt ik direct gearresteerd", treurt de serbet-verkoper.

De politieke repressie neemt in de nasleep van de mislukte couppoging van 15 juli ook voor de Koerden hand over hand toe. Eerder deze week werden 11.285 leraren met vermeende banden met de PKK op non-actief gesteld.

Vandaag zette de regering-Erdogan 28 Koerdische burgemeesters aan de kant en verving hen door eigen bewindvoerders. Volgens Ankara hebben 24 van hen banden met de PKK en worden vier ervan verdacht aanhangers te zijn van de geestelijke Gülen.

De 24 burgemeesters vertegenwoordigen lokale afdelingen van de linkse pro-Koerdische Democratische Volkspartij (HDP), de derde partij in het Turkse parlement. De HDP heeft boos gereageerd. Het afzetten van de gemeentelijke bestuurders is in strijd met de grondwet, beklemtoonde de partij.

Terugkijken naar de maquette
Tussen kleurrijke moskeeën en kerken, die hij als kleine jongen maakte, werkte Fesih Gündogar de afgelopen twintig jaar in zijn atelier aan een maquette van Sur. Uiterst nauwkeurig mat hij door de jaren heen duizenden straatjes en gebouwen op om ze in zijn maquette op te nemen. Tijdens het 103 dagen durende beleg bleef Gündogar in het ongewisse over het lot van zijn levenswerk, dat in de oude stad zelf voor publiek toegankelijk is.

Uiteindelijk bleek de schade met twee kogelgaten in de glazen wand rondom de maquette en lichte schade aan de stadsmuren mee te vallen. Hoewel het Sur van de maquette niet meer bestaat is zijn werk bijna voltooid. 'Ik moet alleen de Dicle-rivier nog opnieuw schilderen, en bomen rondom de stad plaatsen,' zegt hij.

Mensen die ooit in Sur woonden kijken rondom de maquette naar de straten van hun herinneringen. Na de verwoesting van een deel van Sur heeft Gundogars maquette zo een nog grotere betekenis gekregen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden