Verdedigen fiscale voordelen Oranjes lastiger voor Rutte

Koning Willem-Alexander, afgelopen september.Beeld ANP

Premier Rutte is inmiddels wel gewend dat de Tweede Kamer eist dat koning Willem-Alexander voortaan inkomstenbelasting betaalt, net als iedereen. Hij maakte nooit haast die wens ook uit te voeren. De premier legde alle voorstellen vanuit de Kamer naast zich neer, en alles bleef zoals het was. Maar dat wordt een stuk lastiger nu er sprake lijkt van een geheime belastingdeal met de Oranjes, gesloten in de jaren zeventig.

De Tweede Kamer heeft vandaag unaniem om opheldering gevraagd. Wat wist de premier van de belastingdeal? En waarom is de Kamer nooit geïnformeerd, destijds niet, maar ook niet tijdens de vele debatten de afgelopen jaren over de toelages van het koninklijk huis? "De premier heeft steeds terugverwezen naar lopende afspraken en oude regelingen, hij had daar transparant over moeten zijn", zegt D66-fractieleider Alexander Pechtold.

Volgens RTL Nieuws kregen de Oranjes in 1973 na taaie onderhandelingen een stille deal: voor het eerst moesten zij belasting betalen, weliswaar alleen over hun privévermogen, maar toch. In ruil kregen ze een onkostenvergoeding om hun noodzakelijke uitgaven te dekken. Dat werd netjes geregeld in de wet Financieel Statuut Koningshuis.

RTL ontdekte dat de wet iets afdekte: de kostenvergoeding werd kunstmatig verhoogd zodat de Oranjes gecompenseerd werden voor de belasting die ze moesten betalen. Met name prins Bernhard voerde achter de schermen de druk op, blijkt uit ambtelijke verslagen.

Basis voor huidige toelages
De gevoeligheid anno 2016 is dat de regeling van toen nog steeds de basis vormt voor de huidige toelages die Willem-Alexander, Máxima en prinses Beatrix jaarlijks ontvangen. Als de deal niet deugde, kan die gevolgen hebben voor de huidige kostenberekening.

Ook partijen die het koningshuis een warm hart toedragen, stellen nu kritische vragen. De fractievoorzitter van de ChristenUnie, Gert-Jan Segers, zegt 'dat er geen sprake kan zijn van een geheime deal'.

Over twee weken heeft Rutte zijn jaarlijkse krachtmeting met de Tweede Kamer, als de begroting van het koninklijk huis wordt besproken in de Kamer. Normaal gesproken is dat een rituele dans. Maar dit keer zullen de fracties die toch al vonden dat de koning te veel belastingvoordelen geniet, de druk verder opvoeren.

Zeker de SP, die al jaren eist dat de koning belasting betaalt, denkt dat de Kamer dit keer voet bij stuk zal houden. "De premier kan de wensen van de Tweede Kamer niet telkens naast zich neerleggen", zegt SP-woordvoerder Ronald van Raak. "De Kamer moet zichzelf serieus nemen en dat niet toestaan".

De SP neemt het premier Rutte ook kwalijk dat hij heeft geprobeerd de archieven over de kwestie tot 'staatsgeheim' te verklaren; de verslagen zouden dan nog vijftig jaar geheim zijn gebleven.

Meerderheid
Met de progressieve partijen PvdA, SP, D66 en GroenLinks en waarschijnlijk steun van de PVV is een meerderheid van de Tweede Kamer voor de afschaffing van de belastingvrijstelling. Maar om het echt te regelen is een grondwetswijziging nodig, met tweederde van de stemmen in de Kamer. Of er zoveel draagvlak in de Kamer is, is ongewis.

Premier Rutte kan vanuit de kritische fracties nieuw tegengas verwachten op zijn belangrijkste argument vóór de belastingvrijstelling. Rutte heeft altijd gezegd dat het teveel rompslomp zou geven om de koning, koningin en prinses voortaan inkomstenbelasting te laten betalen. Want, redeneert de premier, dan zullen de inkomens van de drie Oranjes eerst moeten worden verhoogd. 'Vestzak, broekzak', noemt Rutte dat.

Voor de oppositie klinkt dat als precies hetzelfde argument waarmee de Oranjes in 1973 hun geheime afspraak zouden hebben gekregen. De SP gaat hem daar over twee weken ondervragen. "Ruttes deal nu is precies de deal van 1973, wat doet vermoeden dat hij het wel degelijk wist", aldus Van Raak.

Andere fracties, zoals het CDA en SGP, zien die gelijkenis niet. Zij hebben Ruttes redenering altijd inhoudelijk gesteund.

D66 zei gisteren de discussie 'principieel' te willen voeren en niet teveel het incident uit 1973 als aanleiding te nemen. "Ik wil het niet hebben over de hoogte van het bedrag dat ze misschien teveel hebben ontvangen", zei fractievoorzitter Pechtold. "Het moet gaan over de principiële afweging: als iedereen inkomstenbelasting betaalt, waarom de koning dan niet?"

Wat betaalt de koning aan belasting?

De koning is persoonlijk vrijgesteld van: inkomstenbelasting, successierechten, bpm over aanschaf van auto's.
De koning betaalt wel: belasting over privévermogen (spaargeld, aandelen), hondenbelasting, ozb op particulier vastgoed.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden