Verdachte alleen onder waarborg naar VS

Nu de VS samenwerking willen met de EU over opsporing en uitlevering moeten er waarborgen komen voor de rechten van verdachten. Want waar er binnen de EU al geen gelijkwaardigheid is, bestaat er met de VS een zee van verschil.

Femke Halsema en Kathalijne Buitenweg

Sinds 11 september vorig jaar dicteren de Verenigde Staten het criminaliteitsbeleid in Europa. Dit weekend spreekt John Ashcroft, de baas van het Amerikaanse ministerie van Justitie, in Kopenhagen met de justitieministers van de landen van de Europese Unie over een samenwerkingsovereenkomst inzake opsporing en uitlevering.

In feite komt Ashcroft om de druk op de Brusselse ketel te houden en om te voorkomen dat de Europeanen te lang doorzeuren over waarborgen voor de rechten van verdachten. Want de Amerikanen hebben haast.

Begrijpelijk dat de Amerikaanse regering groot belang hecht aan samenwerking met de EU bij het vervolgen van terroristen en andere criminelen. En dat ze willen dat die samenwerking zo efficiënt mogelijk wordt geregeld, met zo weinig mogelijk bureaucratische rompslomp. Het zou onaanvaardbaar zijn als een aanstichter van de septemberaanslagen zijn straf ontliep door communicatiefouten of procedureel gestuntel.Tot zover akkoord.

Maar je kunt pas praten over het uitleveren van verdachten als je ook afspraken maakt over de rechten van de mensen die straks gevankelijk over de oceaan gevlogen worden. Mensen die terecht of onterecht worden verdacht van een misdrijf.

In eigen huis heeft de EU nagelaten zulke waarborgen op papier te zetten. Het Europees arrestatiebevel, dat Nederland dwingt gehoor te geven aan een opsporings- of uitleveringsverzoek uit elke andere EU-lidstaat, kent geen afspraken over de manier waarop lidstaten met verdachten omgaan.

De filosofie hierachter is dat de rechtssystemen van de lidstaten gelijkwaardig zijn. En dat het dus niet uitmaakt in welk land je wordt vervolgd of veroordeeld. Maar in feite zijn de verschillen nog groot. En dus zal Nederland straks eigen onderdanen uitleveren die, zoals recentelijk twee vliegtuigspotters overkwam, in Griekenland maandenlang in voorarrest kunnen verdwijnen zonder te weten waarvan zij beschuldigd worden.

Is van gelijkwaardigheid binnen de EU al geen sprake, tussen EU en VS ligt een zee van verschil. De straffen in de VS zijn vele malen hoger dan in Europa, de doodstraf wordt er opgelegd en uitgevoerd en het gevangenisregime is op zijn best onzachtzinnig. Zeer dikwijls legt een verdachte een schuldigverklaring af in ruil voor strafvermindering. Het bewijsmateriaal wordt dan door geen enkele rechter getoetst.

Dat zijn allemaal zaken waar mensen die uitgeleverd worden aan de VS mee te maken krijgen. Wij vinden dat de EU zich niet medeplichtig moet maken aan dit soort praktijken en keiharde garanties moet eisen die uitgeleverden beschermen. Bijvoorbeeld het recht om vóór uitlevering het Amerikaanse bewijsmateriaal te laten toetsen door een Europese rechter, en de garantie van toegang tot goede rechtsbijstand. Verder moet de VS de verzekering geven dat een uitgeleverde na veroordeling zijn straf mag uitzitten in het land dat hem heeft uitgeleverd.

De EU moet dus geen genoegen nemen met een toezegging van de VS om dit soort gevallen welwillend te beoordelen. Nederland doet dat nu wel en daar dreigt bijvoorbeeld de Zwolse DJ Raymond K. in zijn Amerikaanse cel het slachtoffer van te worden.

We weten niet in hoeverre de EU op deze punten toegeeft aan Amerikaanse druk. Maar als het aan onze regeringen ligt wordt er in ieder geval zo weinig mogelijk publiek debat gevoerd over de samenwerkingsovereenkomst tussen EU en VS. De onderhandelingen vinden plaats achter gesloten deuren en het onderhandelingsmandaat is niet openbaar. Het Europees Parlement heeft over dit soort verdragen niets te zeggen. De Tweede Kamer mag straks het uiteindelijke akkoord formeel goedkeuren, maar veranderingen aanbrengen kan dan niet meer. Het wordt slikken of stikken.

Volksvertegenwoordigers zijn van oudsher pleitbezorgers van mensenrechten. We moeten ons dus niet laten degraderen tot jaknikkers, maar kritisch opereren. Het is nu of nooit.

Femke Halsema en Kathalijne Buitenweg zijn respectievelijk lid van de Tweede Kamer en het Europees Parlement voor GroenLinks

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden