Verbroedering op boekenmarkt

De boekenmarkt van Bagdad laat de weerbaarheid van de stad zien. Na de bomaanslag van vorig jaar komen de bezoekers geleidelijk terug.

Stoffige boeken liggen op platgeslagen kartonnen dozen langs de stoep. De verkopers trekken hun schouders op en nippen aan hete thee tegen de kou. De teruggekeerde boekenmarkt in de Mutanabistraat is Bagdad in het klein. Het is veelbetekenend dat ze hier staan. De boeken die verkocht worden zijn zowel van soennitische als van sjiitische signatuur – net als de verkopers. Om de markt heen ligt een stad in puin.

Ten tijde van de dictatuur van Saddam, de westerse sancties, de Amerikaanse invasie en het geweld dat volgde, bleef de markt een verzamelpunt voor intellectuelen, kunstenaars en studenten, die zich aanpaste aan de omstandigheden.

Maar de dagen leken geteld, toen op 5 maart 2007 een autobom de markt uiteenreet. 38 mensen kwamen om, meer dan honderd raakten gewond. Tientallen boekwinkels en drukpersen werden verwoest. Dagenlang hing de geur van verbrand papier en mensenvlees boven de markt.

Al die tijd stonden sjiitische, soennitische en Koerdische boekverkopers in harmonie naast elkaar. „Die bom had geen gevolgen voor de manier waarop we hier met elkaar omgaan,” zegt Atta Zeidan, eigenaar van een tweedehandsboekwinkel. „Wel vreesden we voor onze levens.”

Na de aanslag werd verkeer geweerd uit de straat, kwamen er controleposten en Amerikaanse soldaten als bewaking. Nu komen de bezoekers weer terug, al zijn het er nog niet zoveel als voorheen.

„Eten is een eerste levensbehoefte, dus dat kopen mensen ook op markten die al eens getroffen zijn door bomaanslagen”, zegt Zein al-Naqshabandi, boekhandelaar en schrijver van het boek ’Koffiehuizen in het Oude Bagdad’. „Maar boeken kopen, dat stellen mensen liever even uit of laten ze helemaal zitten als ze zich zorgen maken over veiligheid.”

Hazem al-Sheikli, van de kantoorboekhandel, is een duidelijk voorbeeld van de veerkracht die heerst op de markt. Hij verloor vier broers en een neefje bij de bomaanslag. Zijn vader, Mohammed al-Sheikli, werd levend gevonden onder het puin in het Shahbandarkoffiehuis dat hij 45 jaar lang had gerund. „Er werd nog gezocht naar lichamen toen sommige verkopers alweer met hun handeltje op straat stonden”, zegt al-Sheikli, een vijftigjarige vader van drie kinderen. „De dood is een deel geworden van ons dagelijks leven.”

De verstandhouding tussen geloofsstromingen op de markt bleef goed. De stad heeft nu een ambitieus plan gelanceerd om de historische gebouwen rond de straat te renoveren. Gebouwen worden gerestaureerd, de asfaltweg wordt weer betegeld, en het Shahbandar-koffiehuis wordt opnieuw gebouwd. De handelaren klagen dat het weinige dat er gebeurt lelijk wordt uitgevoerd.

De verdrijving van Saddam Hoessein bracht een grote verandering teweeg op de boekenmarkt. Sjiitische boeken die al tijdenlang verboden waren door het soennitische bewind van Saddam, kwamen nu vanuit Iran in de verkoop en naast de boeken van soennieten te liggen.

Daar is geen verandering meer in gekomen, al merkt handelaar Shaalan Zeidan op: „De religieuze boekwinkels zijn in twee kampen te verdelen. De ene heeft 90 procent sjiitische lectuur, de andere juist 90 procent soennitisch.” Beide kampen verkopen nog steeds veel boeken met titels als ’Saddam de Crimineel’ of ’Wat ze zeggen over Saddam’.

Op vrijdagochtend, de drukste dag van de week, brengen de verkopers hun boeken vanuit de opslag op karren naar de markt, die om negen uur opengaat. Maar de situatie blijft onvoorspelbaar. Een paar weken geleden nog werden er schoten gewisseld tussen het leger en een door de Amerikanen gesteunde burgerwacht. En dan slaan de kopers wel op de vlucht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden