Verbranden moet nu 'thermisch recycleren' heten

EDEGEM - Het is een bijzondere dag, zegt bestuursvoorzitter H. Kila van Dow Benelux direct bij binnenkomst, zonder er verder op door te gaan. In zijn office op het Belgische hoofdkantoor van het Amerikaanse chemisch concern steekt hij direct van wal.

Over Dow en de angst voor terreuraanslagen. Over de problemen van de chemische industrie: "We moeten ons schamen, want we denken niet na." En de onuitvoerbaarheid van milieuconvenanten met de overheid: "In feite belazeren we met z'n allen de kluit." Pas halverwege het gesprek verklapt hij zijn 'geheim': "Ik ben vandaag op de kop af 25 jaar bij het bedrijf."

Het hoofdkantoor van Dow Benelux staat in het Belgische Edegem, een voorstadje van Antwerpen. Verscholen achter groen is het bedrijf voor de voorbijganger niet te herkennen. Alleen straat en nummer bevestigen dat het gebouw van Dow Benelux moet zijn. Kila: "Wij vinden het niet nodig dat iedereen weet waar Dow zit. Als Amerikaans bedrijf zijn we bijzonder gevoelig voor aanslagen en aangezien we niet direct leveren aan consumenten hoeven we ook geen bekendheid te hebben."

Overdreven is die voorzichtigheid niet. "Toen ik eind jaren zeventig in Denemarken zat, kreeg ik van de binnenlandse veiligheidsdienst te horen dat Dow bij een terreurgroep als nummer drie op de lijst stond voor een aanslag. Ik haalde eerst mijn schouders op. Maar toen even later IBM werd gebombardeerd, hebben mijn vrouw en ik nog diezelfde avond alle koperen naambordjes van Dow van de muren verwijderd."

Er gebeurde vervolgens niets, maar tien jaar later werd er alsnog een aanslag op het pand gepleegd.

Niet bekend

Dow Benelux heeft net als de andere basischemie-concerns te lijden van de economische recessie. In het afgelopen jaar daalde de winst met 53 procent tot 242 miljoen gulden. Ook de omzet ging met twaalf procent omlaag. In twee jaar tijd zijn de prijzen met zestig procent gedaald. Maar volgens Kila lijkt het dieptepunt te zijn bereikt. "Als ik heel positief ben, dan hoop ik dat we eind dit jaar uit de rode cijfers kunnen zijn." Van prijsdalingen is sinds juni geen sprake meer. "We zien zelfs hele lichte stijgingen."

Kila benadrukt dat niet alleen de economische recessie oorzaak is van de malaise. "Dat werkt mee, maar de chemische industrie moet zich ook schamen. Tien jaar geleden waren de prijzen al laag, omdat we 65 procent van de capaciteit benutten. Nu zitten we op 85 procent en is de prijs nog steeds waardeloos. We gebruiken onze hersens niet. Iedereen denkt het ei van Colombus te kennen: hoe meer je verkoopt des te meer je verdient. Maar ja, als er niet zoveel vraag is houdt het op. En Dow is net zo dom als de rest. Wij verlagen de prijs ook om geen klanten te verliezen."

Een nieuwe inkrimping lijkt nodig om de bedrijfstak gezond te maken. Via subsidies kan de EG de industrie tot saneren dwingen, maar daar ziet Kila weinig heil in. "Dat is erg gevaarlijk. Voor je het weet krijg je net zoals bij de landbouw een reeks van subsidies. Je vindt nooit een eerlijke verdeelsleutel, tussen bedrijven of tussen landen. Maar ik geef toe: zolang ze bestaan zal ik wel het vuur uit de sloffen lopen om subsidies binnen te halen."

Hij geeft een voorbeeld: de subsidie van EZ voor het installeren van een warmtekrachtkoppeling is ongeveer 25 procent van de investering met een maximum van 20 miljoen gulden. "Maar bij de een kost de installatie slechts tachtig miljoen, terwijl dat bij de ander 110 miljoen gulden is. Dat betekent dat het ene bedrijf in feite beter af is."

Ook van subsidies op Eureka-projecten heeft Dow in Europa relatief weinig profijt, omdat de basisresearch van het chemiebedrijf in tegenstelling tot Akzo en DSM in de VS wordt gedaan. "Bovendien zit er een verplichting bij om de technologie openbaar te maken. Als je dat in de chemie doet, heb je hooguit een voorsprong van zes maanden en die wordt zo ingelopen." Als je technologie in eigen land wil houden, vindt Kila, moet de overheid het veel meer zoeken in de prijs en niet in eenmalige subsidies. Dus vervroegde afschrijvingsmogelijkheid of dubbele afschrijving op een investering. "Daarvan kan iedereen profiteren."

Omgekeerd werkt de Nederlandse overheid met negatieve subsidies, waardoor de concurrentiepositie van het bedrijf ten opzichte van Europese chemische concerns in gevaar komt, benadrukt hij. En opnieuw komt de fel bekritiseerde heffing op energie (WABM) ter sprake. Door de snelle stijging van deze WABMheffing moet Dow dit jaar 23 miljoen gulden extra betalen. In 1988 was dit nog twee miljoen. En hoeveel de overheid in 1994 zal vragen, is nog onduidelijk.

"Het mag best met de inflatie omhoog gaan, maar we verzetten ons als het opnieuw een melkkoe van de overheid dreigt te worden. Daarvoor is de heffing niet bedoeld." Kila pleit voor een vrije energiemarkt in de Europese gemeenschap, zodat er wat dit betreft binnen de Gemeenschap geen onderlinge concurrentieverschillen zijn.

Ook over milieusubsidies is Kila niet echt te spreken. "Het ministerie van VROM trekt honderd miljoen gulden uit om in 2010 zeventig procent van alle verpakking te laten recyclen. Maar we weten inmiddels dat met de huidige stand van de techniek slechts twintig procent kan worden gerealiseerd. We kunnen er korrels van maken, die weer gebruikt kunnen worden voor de produktie van plastic pallets en paaltjes. Verder hebben we nog geen toepassing gevonden. Dan moet je je afvragen of dat overheidsgeld niet moet worden gestoken in het terugdringen van milieuvervuiling, waarvoor we al wel de techniek in huis hebben."

Van alle afval is zes procent kunststof. De chemische industrie onderzoekt op welke manieren kunststof afval kan worden teruggebracht tot de oorspronkelijke grondstoffen ethyleen, propuleen en benzeen. Als die kennis er is, kan dit afval namelijk opnieuw voor produktie van kusntstof en chemicalien worden gebruikt en is het afvalprobleem voor een belangrijk deel opgelost. Kila: "Maar dat zal nog zeker twintig jaar duren."

Daarom moet de overheid volgens Kila af van de fixatie op hergebruik. "Ik denk dat we vijftig procent van het afval voorlopig moeten verbranden, of thermisch recycleren zoals dat tegenwoordig moet heten. Dan krijg je tenminste nog warmte en elektriciteit terug voor dat afval. Op het moment dat de kennis aanwezig is, kunnen we vervolgens overstappen op het volledig recyclen van alle afval."

Een bijkomend probleem hierbij is dat er weinig vraag naar hergebruikte plastic pallets en paaltjes is. "Pas als elke Nederlander wordt verplicht paaltjes te kopen, komen we ervan af."

Volgens Kila zou het ministerie van VROM ook veel meer kunnen doen om hergebruik te stimuleren. "Schrijf bijvoorbeeld voor dat vuilniszakken alleen van recycled materiaal mogen worden gemaakt. Dan ben je bezig hergebruikt materiaal te stimuleren. Maar dat gebeurt veel te weinig."

De chemische industrie heeft inmiddels twee milieuconvenanten met de overheid afgesloten: een energie- en een verpakkingsconvenant. Over een allesomvattend chemieconvenant wordt nog gesproken. Ze zijn echter veel te gedetailleerd en uitgebreid, zodat het onuitvoerbare lijvige boekwerken worden, vindt Dow. "Ook het energieconvenant is vrijwel niet uitvoerbaar" , zegt Kila. "Volgens dit convenant moet de energie-efficientie met twintig procent zijn verbeterd in 2000. Maar we kunnen met de huidige installaties hooguit een deel realiseren."

Hoofd milieubeleid van Dow, H. Spaas licht dat nog even toe: "Het milieubeleid houdt te weinig rekening met bedrijfsmatige aspecten. Installaties hebben bijvoorbeeld een levensduur van 15 tot 20 jaar, dat betekent dat zulke diep ingrijpende maatregelen pas bij vervanging kunnen worden doorgevoerd. En dan weet je nog niet welke nieuwe technologieen er inmiddels zijn ontwikkeld."

Maar wordt de industrie niet gestraft als de afspraken in het convenant niet zijn nagekomen? Spaas: "Dat is juridisch erg complex. Een convenant komt in dialoog met de overheid tot stand en is bedoeld als intentieverklaring waarin we zullen onderzoeken in hoeverre de afspraken serieus haalbaar zijn. Want we willen ons niet van tevoren vastleggen."

Maar Spaas erkent dat de inhoud van convenanten door de diverse partijen verschillend wordt geinterpreteerd. "Het wordt meer en meer een contract, waarop we ons verplichten bepaalde resultaten te halen. Daar hebben we grote moeite mee, omdat we niet zeker weten of we die verplichting qua tijd en inspanning kunnen nakomen."

De overheid heeft altijd het middel achter de hand om de industrie via wetgeving te verplichten maatregelen te nemen. Kila is daar fel tegen: "Dat is nog slechter voor het milieu, omdat de industrie dan hooguit zal voldoen aan het minimum van de wettelijke eisen. Een dialoog heeft veel meer effect."

Maar waarom worden convenanten ondertekend, als duidelijk is dat ze niet haalbaar zijn.

"Dat is een vervelende vraag" , zegt Kila. "Als we de convenanten niet ondertekenen, komen we op de zwarte lijst te staan. Dan staan we te boek als milieuonvriendelijk. En het tegendeel is waar. Maar je hebt gelijk, misschien maken we ongewild afspraken die niet zijn na te komen. En in die zin belazeren we met z'n allen de kluit."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden