Verborgen oudheidkundige schatten van bekende verzamelaars

Het echtpaar Lugt. De oudheid neemt in hun collectie een kleine plaats in. (Trouw)

’Op het oog. 200 onverwachte oudheden van Frits Lugt en Helene Kröller-Müller’. Rijksmuseum van Oudheden, Rapenburg 28, Leiden. Tot en met 19 september. Open dinsdag-zondag van 10 tot 17 uur. Info: www.rmo.nl

Het is nauwelijks bekend. Maar de bekende Nederlandse verzamelaars Frits Lugt en Helene Kröller-Müller hadden een grote liefde voor het verzamelen van voorwerpen uit de oudheid. Het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden laat in een speciale tentoonstelling een selectie van Romeins glas, Egyptische portretten, Grieks aardewerk en terracottabeeldjes zien uit de collecties van Kröller-Müller en Lugt.

Beide kunstkenners ging het vooral om het mooie, het sierlijke. Minder geïnteresseerd waren ze in onvolledige stukken. Conservator Klassieke Oudheid van het Leidse museum, Ruurd Halbertsma, kwam op het idee voor deze tentoonstelling bij een bezoek aan het Institut Néerlandais in Parijs. Hij werd ontvangen in het aanpalende Hôtel Turgot waar verzamelaar Frits Lugt (1884-1970) zijn collectie heeft ondergebracht. In de vitrines zag Halbertsma objecten uit de oudheid van een ongekende schoonheid en een hoge kwaliteit.

Halbertsma wist dat Helene Kröller-Müller (1869-1939) ook heel wat oudheden in haar enorme collectie moderne kunst had. In het depot van de Kröller-Müller-verzameling op de Veluwe ontdekte hij een verfijnde collectie uit de oudheid.

Helene Kröller-Müller was in haar zoektocht naar kunst altijd op zoek naar fijnheid, naar spirituele lading en vond dat terug in deze oude voorwerpen.

Op de expositie ’Op het oog. 200 Onverwachte oudheden van Frits Lugt en Helene Kröller-Müller’ – naast andere exposities in het Leidse museum – is in een aantrekkelijke opstelling te zien wie deze verzamelaars, die elkaar wegens generatieverschil niet hebben gekend, waren en welk gevoel voor esthetiek zij hadden.

Bij Frits Lugt zat het verzamelen in het bloed, als achtjarige had hij al zijn eigen museum ’Lugtium’ in zijn jongenskamer. ’Geopend als de directeur thuis is’ stond er op de deur van de kamer. Als 25-jarige maakte hij een reis door Egypte en deed daar zijn eerste aankopen. Hij kocht wat er op zijn pad kwam, wat betaalbaar was en wat hem aansprak.

In de verzameling-Lugt nemen de antieke oudheden een kleine maar belangrijke plaats in. Lugt kocht schilderijen, porselein, boeken, meubelen, tekeningen, prenten en brieven van kunstenaars. Dat alles wordt beheerd door de Fondation Custodia, de stichting die het echtpaar Lugt in 1947 oprichtte om de kunstschatten bijeen te houden. De collectie bevindt zich in Parijs en kan op afspraak worden bekeken.

Het ideaal van Helene Kröller-Müller was het oprichten van een groot museum voor kunstbeschouwing op de Hoge Veluwe, waar de bezoeker bij het kijken naar kunst tot zichzelf kon komen, zichzelf als het ware zou herontdekken. In het Veluwse museum zijn de voorwerpen uit de oudheid niet direct zichtbaar, de nadruk ligt er op de negentiende en twintigste eeuwse kunst. En dat terwijl Helene Kröller-Müller bijzonder onder de indruk was van voorwerpen uit de oudheid. Na een bezoek aan het Louvre in Parijs ze ze eens dat zij zich opnieuw bewust werd „hoe dat boven het subjectief menselijk voelen uitkwam, hoe groot, hoe vanuit de eeuwigheid gezien de grote geesten van dat volk gedacht hebben”. Het is mooi dat het museum in Leiden de voorwerpen van beide verzamelaars uit de vergetelheid heeft gehaald.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden