Verborgen camera verboden. Tenzij...

Het televisieprogramma 'Project P: stop het pesten' zorgt voor veel discussie. Is de RTL-methode juist en zijn de motieven van de omroep oprecht?

De makers van het undercover RTL-programma 'Project P: stop het pesten' zullen aannemelijk moeten maken dat ze bij het filmen op scholen journalistieke gedragsregels overtraden omdat daar een groot maatschappelijk belang mee was gediend.

Het gebruik van de verborgen camera, dit keer vastgehouden door een leerling die werd gepest, is nu eenmaal niet toegestaan volgens de regels van fatsoenlijke journalistiek. Journalisten moeten volgens die regels altijd met open vizier werken, dus zichzelf bekend maken wanneer ze ergens een veronderstelde misstand willen onderzoeken. Tenzij.

"Undercover journalistiek is alleen toegestaan indien daar een groot maatschappelijk belang mee is gediend", schrijft de code voor.

Nu het Einstein College in Hoogvliet dreigt met een kort geding om de uitzending tegen te houden van de tv-beelden die stiekem binnen hun schoolgebouw zijn gemaakt, verdedigt RTL zich met de stelling: "Pesten is een groot maatschappelijk probleem."

Op de openbare weg is het gebruik van een verborgen camera meestal nog wel toegestaan. Op scholen, en zeker zonder toestemming, ga je meestal nat, is de ervaring van de Nederlandse Vereniging van Journalisten.

RTL vroeg van tevoren geen toestemming, bevestigt de woordvoerder. "Want dan hadden we de beelden nooit kunnen maken." De rechter of eventueel de Raad voor Journalistiek moet nu oordelen of RTL daarmee over de schreef is gegaan.

Het is niet de eerste keer dat de rechtbank zich over het gebruik van de verborgen camera in programma's buigt. Sinds heimelijk filmen op tv al lang niet meer alleen gebruikt wordt om grappen uit te halen, zoals in 'Bananasplit', maar ook wordt ingezet bij consumentenprogramma's als 'Radar' of 'Opgelicht', zijn programmamakers regelmatig voor de rechter gedaagd.

Telkens stond daarin de vraag centraal: was undercover filmen echt de enige manier om een misstand aan te tonen? En: worden de beelden gebruikt voor de verhoging van de amusementswaarde? Zo ja, dan zal de rechter niet snel in je voordeel oordelen.

Wat dat betreft, heeft RTL, als commerciële zender, de schijn tegen. RTL zegt alleen goede bedoelingen te hebben en ethisch te werk te gaan. Maar daar denkt het Einstein College anders over: Project P. is sensationeel, en volgens de school is het de bedoeling van RTL om vooral zo veel mogelijk kijkers trekken.

RTL houdt vol zich zo goed mogelijk te willen gedragen. Na het filmen met de verborgen camera werd overleg met de scholen en ouders gezocht. "Het is een heftige manier, maar we laten zo wel zien wat er gebeurt", zegt de woordvoerster.

Undercover in Nederland
Misschien wel de 'koning' van de Nederlandse undercover-tv is Alberto Stegeman. Voor SBS duikt hij in allerlei wantoestanden zoals wapenhandel en kinderporno. Eerst nog als zichzelf, maar al snel met pruiken en snorren. Zijn acties worden hem niet altijd in dank afgenomen. Bijvoorbeeld Schiphol, waar hij binnendrong, daagde hem met succes voor de rechter.

Radar/Opgelicht
Tros-programmamakers zijn kind aan huis bij de rechter. 'Radar', gepresenteerd door Antoinette Hertsenberg stelt consumentenproblemen aan de kaak en daarbij is het volgens de makers soms noodzakelijk in het geheim te filmen - bijvoorbeeld bij een malafide hondenhandelaar. In 'Opgelicht' worden vermeende fraudeurs geconfronteerd met hun praktijken.

Günter Wallraff
De destijds spannende undercover-projecten van de Duitse journalist Günter Wallraff gingen over de redactie van Bild Zeitung (1977) en de slechte werkomstandigheden voor gastarbeiders in de Duitse industrie ('Ik Ali', 1985). Hij stond vaak voor de rechter maar werd nooit veroordeeld. In 2010 onderzocht hij op deze manier ook Starbucks en Lidl.

Peter R. de Vries
In de auto van de Antilliaanse- Nederlander Patrick van der Eem zat een verborgen camera die vastlegde wat Joran van de Sloot hem allemaal vertelde over de verdwijning van Nathalie Holloway. Peter R. de Vries zond de beroemde beelden uit in zijn SBS6-programma, in februari 2008. De Vries betaalde Van der Eem voor zijn medewerking.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden