Verbod op kweek embryo's hindert wetenschap

erfelijkheid | Nieuwe technieken maken het in principe mogelijk het DNA van een embryo aan te passen. Onderzoekers willen graag testen of dat veilig is, maar mogen het niet.

Nieuwe medische technieken maken het mogelijk erfelijke foutjes definitief te herstellen, maar het is nog onduidelijk hoe effectief en veilig die technieken zijn. Wetenschappers moeten daarom embryo's kunnen maken om te onderzoeken of aangeboren ziektes zo kunnen worden bestreden. Tegelijk moet een debat worden gevoerd over de wenselijkheid ervan. Pas dan zou de maatschappij moeten besluiten of deze zogeheten kiembaanmodificatie ook in Nederland wordt toegestaan.


De Gezondheidsraad adviseert minister Schippers (volksgezondheid) daarom het verbod op het maken van embryo's voor onderzoek op te heffen. Schippers heeft vorig jaar al laten weten zoiets te overwegen.


Ook nu al wordt er gesleuteld aan het erfelijk materiaal van mensen. Als iemand een erfelijke ziekte heeft waardoor bijvoorbeeld zijn lever een essentieel eiwit niet aanmaakt, nemen artsen wat levercellen, repareren daarin het gemankeerde DNA en plaatsen die cellen terug. De patiënt is geholpen, maar de genetische afwijking blijft in alle andere cellen bestaan.


Wordt zo'n reparatie in een embryo uitgevoerd, als het leven bestaat uit één bevruchte eicel die nog tot een lichaam moet uitgroeien, dan is het gendefect definitief opgeruimd. Maar dat geldt ook als er iets misgaat bij deze gentechniek en de ingreep bijvoorbeeld kanker veroorzaakt. Dan zijn ook de kinderen en kleinkinderen met dit kankerrisico opgescheept.


Daarom was een ingreep bij een embryo altijd verboden. Maar een nieuwe techniek, CRISPR-Cas geheten, maakt het knippen en plakken in de DNA-keten zo makkelijk dat zo'n ingreep in de kiembaan toch weer in beeld komt. "Het is een robuuste techniek", zegt Sjoerd Repping, hoogleraar voortplantingsgeneeskunde bij het AMC in Amsterdam. "Bij dieren althans. Bij de mens moeten we dat nog onderzoeken."


We grijpen nu al in om erfelijke ziektes te vermijden, benadrukt hij. Ouders die hun gendefect niet willen doorgeven, kunnen besluiten geen kinderen te nemen, een donor in te schakelen of een embryo te laten terugplaatsen dat het defect niet heeft. Repping: "Met CRISPR zou je die andere embryo's kunnen repareren. En hoef je ze niet weg te gooien."


Maar dan moet die reparatie wel veilig zijn. Er blijft een kans dat het nieuwe gen niet precies op de goede plek terechtkomt. Hoe groot die kans is, moet worden onderzocht.


Embryo's die overblijven van een ivf-behandeling zijn voor dat onderzoek niet geschikt. Deze restembryo's zijn al acht of zestien cellen groot; de reparatie zou dan in al die cellen moeten plaatsvinden. Met alle kans op extra fouten vandien.


Complexere aandoeningen, zoals de meeste kankers, zijn nog ver buiten beeld. "Laat staan zoiets als designer-baby's", zegt Repping. "Laten we eerst dit onderzoeken en als er meer duidelijk is over veiligheid, bediscussiëren of we het willen toepassen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden