Verbeter de wereld, bouw een brug

Zweedse pageturner over de tijd van het technologisch optimisme

Goed gedocumenteerd epos over drie Noorse broers. Sterk als kenschets van een tijdperk, zwak in de uitwerking van de karakters

De Zweed Jan Guillou dankt zijn bekendheid onder meer aan een succesvolle reeks spionageboeken, maar met zijn trilogie 'De grote eeuw', het eerste deel is net in het Nederlands verschenen, pakt hij het ambitieuzer aan. De reeks omspant de hele twintigste eeuw, volgens Guillou "de meest dramatische en gewelddadige eeuw in de geschiedenis van de mensheid".

In 'Bruggenbouwers', het eerste deel, dat loopt van ongeveer 1880 tot 1919, nemen drie Noorse broers ons op sleeptouw. Lauritz, Oscar en Sverre Lauritzen zijn arme visserszonen, die al op jonge leeftijd hun vader verliezen. "De mannen keerden niet terug van zee. Dat was alles. Het was eerder gebeurd en zou opnieuw gebeuren, want dat was het lot van de mensen aan de kust, zowel op Osterøya als op andere eilanden en aan andere fjorden."

Om het gezin van de armoede te redden, moeten de jongens werken in een touwslagerij. Daar bouwen ze in het geheim een Vikingboot. Hun schip is zo perfect dat het de aandacht trekt van fabrieksbaas Hensikt, die prompt besluit dat de jongens moeten studeren. In het filantropische genootschap waarvan hij lid is, leeft de overtuiging dat de komende eeuw grote behoefte zal hebben aan ingenieurs. Vooral de bouw van spoorwegen is in Noorwegen een hot item. Het genootschap verstrekt Lauritz, Oscar en Sverre dan ook een beurs om te gaan studeren aan de prestigieuze technische universiteit van Dresden. Alle drie zijn ze bezeten van techniek. Ze studeren dan ook met brio af.

Dat Guillou zijn personages naar Dresden stuurt, heeft een autobiografische oorsprong. Ook de grootvader van de schrijver studeerde daar rond 1900 af als ingenieur. De toespraak die de rector destijds gaf, getuigt van een ongebreideld geloof in de vooruitgang: "De moderne techniek zal met sprongen vooruitgaan en de wereld zo grondig veranderen dat degenen van onze collega's die vandaag zijn afgestudeerd over honderd jaar naar onze tijd zullen kijken zoals we nu naar het stenen tijdperk kijken."

De broers Lauritzen zijn helemaal van die vooruitgangsgedachte doordrongen en Guillou weet die mentaliteit uitstekend op te roepen. Lauritz gaat aan de slag als ingenieur bij de aanleg van de spoorlijn tussen Oslo en Bergen - een project dat tot dan toe als onmogelijk werd beschouwd vanwege het rotsachtige landschap en de vijandige weersomstandigheden. Om dat te beschrijven, heeft Guillou uitvoerig geput uit de memoires van een zekere Sigvard Heber, en door dat documentaire karakter komen de dagelijkse beproevingen erg geloofwaardig over: van sneeuwstormen en lastige voormannen tot de vraag hoe je een brug bouwt over een diepe afgrond.

De hoofdstukken over Lauritz worden afgewisseld met passages over Oscar - Sverre verdwijnt uit het verhaal, maar zal ongetwijfeld in de volgende delen weer opduiken. Oscar is naar Oost-Afrika gevlucht na een schaamtevol avontuur met een vrouw, en doet daar precies hetzelfde als Lauritz: bruggen en spoorwegen bouwen. Alleen staat hij voor andere uitdagingen. Hij rekent af met binnenlandse stammen, jaagt op leeuwen en olifanten en krijgt te maken met lastige koloniale bestuurders.

Guillou verstaat de kunst van het vertellen. Zijn verhalen over de olifantenjacht zijn even meeslepend als die over een aartsmoeilijke brugconstructie. In die zin is 'Bruggenbouwers' een echte pageturner. Van verhaal naar verhaal word je de grote geschiedenis binnengetrokken. Met de kleine geschiedenis kan Guillou minder goed uit de voeten. Lauritz en Oscar lijken pionnen om een groot epos te vertellen; zelf komen ze niet tot leven. Daarvoor zijn hun dromen, ambities en verzuchtingen te oppervlakkig uitgewerkt, bovendien in een stijl die zelden boven de middelmaat uitstijgt.

Guillou's grootste prestatie is zijn brede schets van een mentaliteit, waarin het geloof in technische vooruitgang hand in hand gaat met de overtuiging dat de wereld steeds humaner wordt. Ook laat hij vrij overtuigend zien hoe de Eerste Wereldoorlog een einde maakte aan al die negentiende-eeuwse ideeën.

Jan Guillou: Bruggenbouwers. Uit het Zweeds vertaald door Bart Kraamer. Prometheus, Amsterdam; 520 blz. € 15

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden