Verbeter de wereld, begin in Balinge

Steeds meer burgers maken zelf werk van energiebesparing en het opwekken van groene energie. Ze richten verenigingen, coöperaties en zelfs eigen energiemaatschappijen op. Trouw ging langs bij een aantal van deze lokale energie initiatieven. Deel 1. De 116 inwoners van het Drentse Balinge zetten zich in voor energiebesparing én natuurbehoud.

REPORTAGE | MARIANNE WILSCHUT | BALINGE en DRENTHE

Met zijn fluit en af en toe een 'linksom' en een 'rechtsom', regisseert Dick Hakkers zijn bordercollie Fiep. Met een lijf dat strak gespannen staat van de concentratie, drijft de hond de elf Drentse heideschapen van haar baas in een mum van tijd van het uiteinde van het weiland naar het hek waar haar baasje voor staat. Zo slecht als het dier even daarvoor nog tot de orde te roepen viel toen ze het bezoek enthousiast bleef begroeten, zo gehoorzaam is de hond nu.

Hobbyschapenhouder Hakkers is een van de negen inwoners van Balinge die onlangs een zonneboiler op zijn dak heeft laten installeren. De aanschaf volgde na een campagne van de werkgroep energie van Duurzaam Balinge, een bewonersinitiatief dat het kleine Drentse dorpje en de omliggende Broekstreek groener en duurzamer wil maken.

Hakkers is in zijn nopjes met zijn nieuwe boiler. In zijn bijkeuken hangt een meter waarop hij de temperatuur van het boilerwater kan bekijken. "Toen die er net hing, keek ik er elke dag wel een paar keer op. Nu is dat wat minder. Ik moet er toch telkens mijn leesbril voor opzetten."

Op dit moment is de temperatuur in het 200 liter grote vat 80 graden. "Vanochtend was het nog bewolkt, maar toen de zon erdoor kwam, ging het hard", constateert hij.

"Maar ook op een bewolkte dag levert de zonneboiler genoeg warm water", verzekert Ger Nobels van Duurzaam Balinge zijn plaatsgenoot. "Het hele gezin kan warm douchen."

Nobels kan het weten, want zelf heeft hij ook een zonneboiler aangeschaft; eentje die ook nog is aangesloten op een houtgestookte cv. Hiermee wist hij zijn gasverbruik met bijna de helft terug te brengen. Trots vertelt hij hoe de meteropnemer van het energiebedrijf laatst verbaasd stond te kijken toen diens meetapparaat een foutmelding gaf. "'U heeft wel een erg lage meterstand', zei hij. 'Hoe kan dat?'"

Voor Nobels en zijn vrouw Daphne is zuinig met energie omgaan in de zes jaar dat zij nu actief zijn voor Duurzaam Balinge dan ook een sport geworden. Zo ontdekten ze dat het mogelijk is om het warme water uit de zonneboiler op de wasmachine aan te sluiten. Dat scheelt in het stroomverbruik.

Het groene enthousiasme van de Nobels is ook op hun vier kinderen overgesprongen. "Op het dak van de schuur hebben ze zelf met zwarte tuinslangen een eigen zonneboiler aangelegd. 's Zomers verwarmt die het zwembadje in de tuin", zegt Nobels trots. "Als bij de eindafrekening van het energiebedrijf blijkt dat we geld terugkrijgen, dan delen we dat bedrag met de kinderen", vult zijn vrouw aan. "Zo stimuleren we ze om bijvoorbeeld het licht niet onnodig te laten branden."

Het is dan ook niet verwonderlijk dat de Nobeltjes bij de kartrekkers van Duurzaam Balinge horen. Dit initiatief begon in 2006 toen de inwoners van het vijf straten en 37 huizen tellende dorp met elkaar gingen brainstormen over leefbaarheid. "De potjes daarvoor bij de gemeente en bij natuurorganisaties komen steeds meer onder druk te staan. Dus moet er meer uit de mensen zelf komen, realiseerden we ons", vertelt Nobels.

Uit die brainstormsessies ontstonden twee werkgroepen. Eén groep die samen met Natuurmonumenten vijvers, kleine paden en houtsingels in en rondom het dorp onderhoudt. Het hout dat hierbij vrijkomt, mogen de bewoners zelf opstoken. Daarnaast kwam er een werkgroep die zich op het terugdringen van het energieverbruik in het dorp ging storten.

Dit resulteerde in allerlei acties om de bewoners en de schoolkinderen uit het dorp bewust te maken van hun energieverbruik. Zo maakte de werkgroep een plankje met daarop een gewone lamp, een halogeenlamp, een spaarlamp en een led-lamp waarop het energieverbruik van elk lamptype viel af te lezen. Deze wordt tijdens energiecafé-avonden in het dorpshuis gepresenteerd. Ook gingen leden van de werkgroep met energiemeters langs de huizen om te laten zien hoeveel stroom huishoudelijke apparaten als wasdrogers en vaatwassers verbruiken.

Daarnaast werd een bedrijf uitgenodigd om infraroodscans van woningen te maken, zodat de eigenaren konden zien waar de meeste warmte verloren ging. Vervolgens werd met bewoners gekeken hoe de woningen het best geïsoleerd konden worden en werden gezamenlijk offertes aangevraagd.

"We merkten al snel dat we onze boodschap laagdrempelig en face-toface moesten overbrengen", vertelt Koos Kiers, een ander lid van de energiewerkgroep. "Wij als werkgroepleden hadden ons al helemaal ondergedompeld in kennis over warmtepompen, zonneboilers en andere duurzame energiesystemen, maar daarmee liepen we veel te ver voor de troepen uit. Je moet mensen stap voor stap warm maken voor energiebesparing. Te beginnen met voorlichting."

De deelname van Balinge aan de landelijke klimaatstraatverkiezingen in 2009 en 2010 versnelde alle acties en de betrokkenheid van de bewoners erbij. De Balingers wisten zelfs tot twee keer toe een geldbedrag te winnen. De 5000 euro die ze wonnen voor de Beste Buur-actie werd geïnvesteerd in het vervangen van de openbare verlichting tussen Balinge en Mantinge met diervriendelijke en energiezuinige led-lampen. "De lampen geven een groenig licht. Dit verstoort het nachtritme van de dieren minder", legt Nobels uit.

De dertig nieuwe straatlantaarns verbruiken ongeveer 30 procent minder stroom dan de oude lampen. Nobels: "Die lantaarns staan zeker dertig jaar. Dit is een besparing voor jaren."

De straatlantaarnactie van de Balingers was aanleiding voor de gemeente Midden-Drenthe om het beleid voor openbare verlichting aan te passen. "Led-verlichting is nu de standaard geworden. Ook als klein initiatief kun je dus wel degelijk invloed op het beleid uitoefenen."

Plannen om helemaal zelfvoorzienend op het gebied van energie te worden, zoals die in andere dorpen wel bestaan, hebben de Balingers voorlopig niet. "Toen we net begonnen, riepen we nog vol bravoure 'we snijden straks de kabel richting het energiebedrijf door'", zegt Nolens. "Maar daar zijn we toch een beetje van teruggekomen." Want ook al is de belangstelling voor de zonneboilers en de isolatie in het dorp dankzij de energiewerkgroep verhoudingsgewijs groot, toch is nog niet iedereen te porren om hierin te investeren. Kiers: "Je kunt natuurlijk niet in iemands portemonnee kijken. Ik zou zelf ook graag zonnepanelen aanschaffen, maar daar heb ik nu het geld niet voor."

In het schilderachtige dorpje vallen de duurzame acties niet meteen op. Daarvoor leiden de knusse opgeknapte boerderijtjes, goed onderhouden tuintjes en de aardappel-, asperge- en graanvelden de aandacht te snel af. En dat het dak van een van de bewoners aan de Webscheere pas gerenoveerd en geïsoleerd is, moet je maar net weten natuurlijk. Nolens en Kiers wijzen het aan tijdens een wandelingetje door het dorp. Onderwijl wordt iedere passant vriendelijk begroet. Nolens wijst op de zeven zonnepanelen op het dak van het dorpshuis aan de Schiphorsten. "Een cadeau van de gemeente Midden-Drenthe voor onze inspanningen op het gebied van duurzame energie."

Hij knikt naar het huis ernaast. "De eigenaars van deze oude schoolmeesterswoning hebben sinds kort dubbel glas."

De meeste bewoners die hun huis hebben geïsoleerd of een energiebesparende zonneboiler hebben aangeschaft, zijn daarin begeleid door Duurzaam Balinge. "Dat zo'n werkgroep al veel energie heeft gestoken in het inventariseren van leveranciers, scheelde mij veel uitzoekwerk", zegt hobbyschapenhouder Hakkers. Daarbij stuitten de Balingers soms wel op rare toestanden. "Als je sommige leveranciers van zonneboilers vroeg 'maar hoe werkt het dan?', bleef het verdacht stil", grinnikt Kiers. "Eén leverancier van houtkachels wilde zelfs contractueel vastleggen dat zij niet verantwoordelijk waren voor de installatie. Niet verwonderlijk, want het exemplaar in de showroom was al verkeerd aangesloten."

Dat er steeds meer organisaties komen die lokale duurzame initiatieven ondersteunen en met elkaar in contact brengen, zoals e-Decentraal en Hier opgewekt, zien de Balingers met lede ogen aan. "Het voelt een beetje alsof er een bovenlaag aan het ontstaan is van bestuurders", zegt Nobels. "Zij willen ons een soort poldermodel opleggen, maar daar hebben wij geen behoefte aan. Andere lokale initiatieven weten ons heus wel te vinden en wij zijn heus niet te beroerd om daar een praatje te houden. Daar hebben we geen ambtenarenlaag voor nodig."

Dat er bij de instanties die de lokale initiatieven begeleiden betaalde krachten zitten terwijl de Balingers alles vrijwillig doen, steekt. "Laatst ontvingen we hier een groep belangstellenden van welzijnsorganisaties uit het binnen- en buitenland. Daarvoor hebben tal van vrijwilligers uit het dorp hun tijd vrijgemaakt. Dat is prima, maar ik vraag me af of die betaalde krachten die in de zaal zaten, zich wel realiseren dat wij alles, van onze reiskosten tot de rekening van de notaris voor het opstellen van de verenigingsstatuten aan toe, zelf moeten ophoesten."

Daar komt de frustratie bij dat het voor kleine initiatieven moeilijk is om geld los te krijgen bij investeerders en subsidieverstrekkers. "Als je een windmolenpark wilt neerzetten, dan staan de energiebedrijven in de rij om met je te komen praten, maar als klein initiatief zien ze je niet staan."

Hoewel er dus wel wat frustraties zijn bij de energiewerkgroep, hebben de inwoners van het kleine dorpje naar eigen zeggen absoluut geen last van het Calimero-syndroom. "Ons motto is niet voor niets: 'Verbeter de wereld, begin in Balinge'. Je kunt wel altijd naar andere, grotere partijen wijzen. Maar wij vinden dat, als je het belangrijk vindt om iets te veranderen, je daar dan zelf voor in actie moet komen."

De volgende actie wordt het gezamenlijk inkopen van zonnepanelen. Ger Nobels heeft voor de zekerheid altijd een paar folders op zak.

www.duurzaambalinge.nl

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden