Verbannen asielzoekers op Nauru en Manus leven in radeloze onzekerheid

Ze zitten op eilanden waar ze niet heen wilden en weten niet wat er gaat gebeuren.

'Kill us now', (Maak ons nu dood) staat in een muur gekerfd in het detentiecentrum van Nauru. Het beeld is te zien in de documentaire 'Chasing Asylum' die vorige maand de Nederlandse première beleefde. De film laat de gevolgen zien van het verscherpte Australische asielbeleid van de afgelopen jaren. Asielzoekers die het toch waagden de Australische wateren binnen te varen, werden onmiddellijk naar detentiecentra op de afgelegen eilanden Nauru of Manus in de Stille Oceaan gestuurd. De Australische regering betaalt de eilanden ongeveer een miljard dollar per jaar om de vluchtelingen - zo'n 1200 op Nauru en ongeveer 900 op Manus - op te vangen.


Er komen weliswaar geen boten met vluchtelingen meer aan in Australië, maar tegen welke prijs? Dat wilde de Australische filmmaker Eva Orner weten. Dat project viel niet mee, journalisten mogen de centra niet in. Toch is het haar gelukt beelden uit de kampen de wereld in te sturen. Hoge hekken, bloedhete beschimmelde tenten en vieze toiletten. Kinderen die daar tussendoor scharrelen. Opstanden die uitbreken en hardhandig worden neergeslagen. Een man die roerloos voor zich uitkijkt, zijn lippen uit protest dichtgenaaid. Het laat de radeloosheid zien van de mensen die soms al jaren op Nauru en Manus verblijven zonder te weten wat er met hen gaat gebeuren. Regelmatig proberen vluchtelingen, ook jongeren, zelfmoord te plegen om een einde te maken aan de uitzichtloosheid.


Niet weten waar je aan toe bent, maakt deze mensen misschien nog wel wanhopiger dan de zware fysieke omstandigheden, zegt Michael Bochenek van Human Rights Watch telefonisch vanuit Londen. Vorige zomer was de mensenrechtenactivist op Nauru. Hij kreeg geen toegang tot het centrum maar kon wel daarbuiten met vluchtelingen praten. "Ze vinden het mentaal heel zwaar om op een plek te zijn waar ze überhaupt niet naar toe wilden en niet te weten wat er met hen gaat gebeuren." Het kamp is volgens hem formeel geen detentiecentrum meer maar zomaar in- en uitlopen is ook niet mogelijk.


Binnen zitten vooral mensen die nog geen vluchtelingenstatus hebben. Ze leven dicht op elkaar in de hitte, infecties hebben vrij spel. Het kamp is gebouwd op een oude fosformijn, er wil niets groeien. Daarbuiten wonen honderden mensen die wel al officieel erkend zijn als vluchteling maar het eiland niet mogen verlaten. Ze komen onder andere uit Iran, Syrië, Irak en Eritrea.


Veel van hen wonen in kleine prefab woningen. De omstandigheden zijn daar wel iets beter, maar de problemen nog niet voorbij, zegt Bochenek. Vooral kinderen hebben het zwaar.


"Een meisje van een jaar of tien dat al drie jaar op Nauru woont vertelde dat de vluchtelingenkinderen op school worden gepest, bespuugd en als vuil behandeld. Een ouder jongetje was als gevolg van zijn trauma's gestopt met praten. Kinderen hebben nachtmerries. Een familie vertelde hoe ze met zijn allen in de badkamer gaan zitten als vader vanwege zijn trauma's even alleen moet zijn."


Met een aantal vluchtelingen heeft Bochenek nog steeds contact. Ook op Nauru zijn de laatste gemengde berichten uit Amerika over de hervestiging volgen hem inmiddels doorgedrongen. Al was nog niet duidelijk wie eventueel voor het programma in aanmerking zou komen, de overeenkomst tussen Australië en de Verenigde Staten bood toch een sprankje hoop. "Nu zitten ze weer in een achtbaan waarvan ze niet weten waar die naartoe gaat."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden