Verantwoordingsdag Q-koorts

Ex-ministers Verburg en Klink gehoord Hebben slachtoffers recht op compensatie?

Tenminste 24 mensen zijn overleden aan de Q-koortsepidemie, duizenden zijn ziek geworden. De Nationale ombudsman Alex Brenninkmeijer gaat uitzoeken of de slachtoffers recht hebben op financiële compensatie van de overheid. Daarom hoort hij vandaag de oud-ministers Gerda Verburg (landbouw) en Ab Klink (volksgezondheid) onder ede over hun beleid rondom de Q-koortsepidemie.

"Konden de omwonenden van getroffen geitenbedrijven steeds vertrouwen op de informatie die de overheid over verspreiding en besmettingsrisico's gegeven heeft?", formuleert Brenninkmeijer zijn centrale vraag. Hij wil na vandaag de ministers niet veroordelen, maar analyseren of de overheid verantwoordelijkheid moet dragen voor de gemaakte keuzes.

Want waarom stelden de oud-ministers in september 2009 geen fokverbod in voor geiten? Daarmee had de verspreiding van de Q-koortsbacterie sterk kunnen worden ingedamd. Ze deden dat niet, maar besloten een paar maanden later wel om ruim 62.000 geiten af te laten maken.

Waarom weigerde minister Verburg om de locaties van de besmette geitenbedrijven bekend te maken? Burgers hadden daar dan rekening mee kunnen houden. Verburg zei altijd dat het "geen toegevoegde waarde voor de volksgezondheid" had om de exacte locaties bekend te maken. De gemeenten waarin een besmet bedrijf was aangetroffen werden wel openbaar. Tot nu toe zijn er officieel vierduizend Q-koortspatiënten maar volgens het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu gaat het misschien wel om 50.000 mensen, meldde 'Nieuwsuur' onlangs.

Waarom hebben de twee ministers vanaf 2008 ook niet meer vaart gezet achter het vaccineren van alle geiten in Nederland tegen Q-koorts? Inmiddels is dat alsnog gebeurd. Zowel de vaccin- als de toedieningskosten zijn door de overheid betaald; zo'n 2 miljoen euro. Ook het doden van de geiten kwam op rekening van de overheid; zo'n 34 miljoen euro. Voor de daling van de melkproductie kregen de geitenhouders ook compensatie; zo'n 21 miljoen euro.

Met name Verburg legde in haar beleid steeds de nadruk op alle onzekerheden die rond de epidemie hingen. Al sinds de zomer van 2007 werd met grote regelmaat op het ministerie over de Q-koorts gesproken. Eind 2009 zei de minister nog in de Tweede Kamer: "Er is heel veel onduidelijk over Q-koorts. Ik doel op de bacterie, de kracht van de bacterie, de wijze waarop die zich verspreidt, enzovoorts. Deskundigen hebben nog veel vragen over de beste manier om deze uitbraak een halt toe te roepen."

En: "Je kunt pas effectief maatregelen nemen als je weet welke maatregelen effectief zijn. Ik voeg daar ook proportioneel aan toe. Je kunt natuurlijk heel veel maatregelen nemen maar als je niet weet waarop die maatregelen zich richten of moeten richten, dan voer je zeer onzeker beleid." Voelde ze op dat moment kennelijk nog geen grote urgentie om snel in te grijpen, of hoopte ze misschien wel dat de uitbraak vanzelf over zou gaan, een maand later lag dat heel anders en besloot Verburg tot de massale ruimingen.

In mei 2008 werd wel nagedacht over een vervoersverbod voor geiten, maar dat werd niet uitgevoerd. Toen waren er al meer dan duizend mensen ziek. De fractievoorzitter van de Partij voor de Dieren, Marianne Thieme, verweet Verburg ruim een jaar later 'dood door schuld.' Zo ver zal ombudsman Brenninkmeijer niet gaan, maar zijn oordeel kan zeker het debat in de Kamer doen oplaaien.

Chronologisch overzicht
5 september 2007: Het RIVM gaat de Q-koorts onderzoeken nadat tientallen mensen ziek zijn geworden.

10 juni 2008: Minister Verburg stelt een meldingsplicht in voor besmette bedrijven, en er mag geen mest worden uitgereden.

17 juni 2008: Bekend wordt dat voor het eerst een patiënt is overleden aan Q-koorts.

11 september 2008: Brabantse veehouders mogen hun niet gedekte melkgeiten en melkschapen laten inenten tegen Q-koorts.

20 april 2009: Verplichte vaccinatie voor houders van meer dan vijftig geiten en/of schapen in Brabant, een deel van Gelderland en Limburg.

16 december 2009: Verburg geeft opdracht om drachtige beesten te ruimen, en er komt een fok- en vervoersverbod.

22 november 2010: Een evaluatiecommissie concludeert dat de ministers te lang hebben gewacht met maatregelen. Het kabinet erkent dat het doortastender had kunnen optreden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden