'Verantwoording afleggen moet. Altijd.'

VVD-voorzitter Benk Korthals zit in zijn maag met enkele omstreden partijgenoten. 'Integriteit moet bij al onze politici tussen de oren zitten', zegt hij. Zo niet, dan grijpt de VVD voortaan in.

Exact twee jaar is Benk Korthals nu voorzitter van de VVD. En juist in die periode werd de partij geplaagd door enkele pijnlijke integriteitskwesties. Oud-gedeputeerde Ton Hooijmaijers van de provincie Noord-Holland, die verdacht wordt van omkoping en witwassen. De voormalige Schiedamse burgemeester Wilma Verver, die haar macht misbruikte. Ex-wethouder Jos van Rey, 'onderkoning van Roermond', verdachte in een grote corruptiezaak. De drie VVD-bestuurders brachten hun partij in grote verlegenheid.

Korthals zegt in zijn werkkamer op het partijbureau in Den Haag: "Er moest iets gebeuren. We kregen er van leden steeds meer vragen over. Het leek wel alsof de VVD vol met integriteitsproblemen zit. Dat is natuurlijk niet zo. In de kern gaat het om enkele zaken, waarin bovendien de rechters nog geen uitspraken hebben gedaan."

Dat neemt niet weg, zegt de partijvoorzitter, dat hij maatregelen moest nemen. "De VVD wordt een heel grote bestuurlijke partij met een groeiend aantal volksvertegenwoordigers. Dan is het van belang dat integriteit bij iedereen tussen de oren zit."

Hoe krijgt u dat voor elkaar?

"Zaterdag op de Algemene Ledenvergadering vertel ik hoe we die integriteit vanaf nu gaan waarborgen. Let wel, het is geen voorstel. Ik presenteer enkele maatregelen. Er komen 'vuistregels' die alle bestuurders moeten onderschrijven. Je moet te allen tijde verantwoording af kunnen afleggen. Je moet altijd in het belang van de partij handelen. Dienstbaar en betrouwbaar zijn. De fracties van het Europees Parlement en de Eerste en Tweede Kamer krijgen vertrouwenspersonen. Bovendien kan een permanente commissie integriteit onderzoek doen, zowel op eigen houtje als op basis van meldingen."

Wat voor kwesties komen daar terecht?

"Stel dat een VVD'er binnen een fractie zegt 'ik kan wel mee met deze reis' en zijn collega betwijfelt dat, dan kan deze commissie uitsluitsel geven."

Als blijkt dat zo'n reisje wringt?

"Dan neem ik aan dat die fractie daar gevolg aan zal geven."

En anders?

"Uiteindelijk komt het bij het hoofdbestuur te liggen en kan iemand een probleem krijgen. Maar ik ga ervan uit dat er wordt geluisterd, zeker bij duidelijke schendingen van integriteit. We willen een open discussie hierover binnen de partij. Je moet er altijd op kunnen worden aangesproken. Integriteit wordt een integraal onderdeel van opleidingen en cursussen. Dat is ook nieuw. Het komt nu wel eens aan bod tijdens een cursusje, maar zo vrijblijvend wordt het niet meer."

Heeft de VVD dit thema te lang verwaarloosd?

"Ik weet niet of er altijd te weinig aandacht voor was. Het belangrijkste is dat het integriteitsbewustzijn bij al onze vertegenwoordigers in orde is. En dan nog denk ik in alle eerlijkheid dat we niet alle gevallen van integriteitsschendingen voor zullen zijn."

De affaire-Jos van Rey zou niet door deze nieuwe regels zijn ondervangen?

"Ik denk het niet, nee. Bij die kwestie speelt ook nog zoiets als eigen verantwoordelijkheid. In Roermond begint zich overigens iets merkwaardigs voor te doen. Het duurt erg lang voordat die zaak voorkomt. In beginsel vindt het bestuur dat iemand die strafrechtelijk wordt vervolgd de partij niet kan vertegenwoordigen. Maar Van Rey weet nog helemaal niet waar hij aan toe is. Je wordt natuurlijk erg geschaad als het je overkomt. Het Openbaar Ministerie moet nu snel een beslissing nemen; vervolgen of seponeren."

In dat laatste geval, kan Van Rey terugkeren op de kieslijst van Roermond?

"In beginsel is iemand onschuldig totdat het tegendeel wordt bewezen. Als we ons daar niet aan houden, wordt het heel moeilijk."

Je kunt ook concluderen dat een politicus zo beschadigd is, dat dat niet goed is voor de partij.

"Dat zou kunnen, maar daar moet je erg mee oppassen. Op die manier kan je iemand voor het leven stigmatiseren."

Zijn integriteitsproblemen typisch iets voor uw partij? VVD'ers zijn bovengemiddeld vaak ondernemers en begeven zich in circuits waar risico's dreigen.

"Dat weet ik niet en daar ga ik me ook niet in verdiepen. Bij ons kwam het onderwerp naar boven omdat het twee mensen betrof (Hooijmaijers en Van Rey) die erg in the picture stonden. Je kunt ook zeggen: VVD'ers zijn over het algemeen heel nette mensen die weten hoe je met integriteit moet omgaan."

U komt nu met regels, maar dat doe je toch niet in een liberale partij.

"Ja, dat is eigenlijk waar, maar ik denk dat we hier, vanwege de grootte van de partij, echt verstandig aan doen. Wat ik al zei, op cursussen komt integriteit nu ook wel ter sprake. Je krijgt allerlei dilemma's voorgehouden, heel boeiend allemaal. Je mag ergens 50 kilometer per uur, maar rijdt 60. Kan dat? En 70? Zodat je je in ieder geval bewust bent dat er ergens een probleem kan ontstaan. En uiteindelijk kan de conclusie wel eens zijn dat je daar waar 50 is toegestaan, ook daadwerkelijk 50 rijdt. Vroeger, als ik wind mee had en de berg afreed, hield ik me niet altijd aan de maximumsnelheid. Maar toen ik minister van justitie was heb ik me heel bewust aan de regels gehouden. Zelfs toen ik wind mee had en die heuvel afging."

De ervaren politicus en voormalig advocaat staat bekend als een terughoudende partijvoorzitter. Niet van het type Hans Spekman, die in de PvdA nadrukkelijk naast partijleider Diederik Samsom de politieke lijnen voor de sociaaldemocraten uitzet. Korthals zegt over zichzelf dat hij zich niet veel met de dagelijkse gang van zaken aan het Binnenhof wil bemoeien: "Het voorzitterschap van de VVD is een part- time functie. Ik ben niet de hele dag met politiek bezig."

Maar wel parttime-voorzitter van de grootste partij, die de premier levert. Want vindt u van de kritiek dat de VVD te veel heeft ingeleverd in dit regeerakkoord met de PvdA?

"Niet waar. De VVD heeft een behoorlijk resultaat geboekt in de onderhandelingen. We moeten nu eenmaal altijd samenwerken met andere partijen die afbreuk doen aan het gedachtengoed van de VVD. Maar we zijn daar goed uitgekomen. Ik denk dat als je met de PvdA gaat praten, dat ze daar ook zullen zeggen dat ze heel wat hebben ingeleverd. Ik vind het een sterk kabinet geworden. Ook wat personen betreft."

Is de VVD gelukkig in deze samenwerking met de PvdA?

"Gelukkig? Ja, toch wel. Dat wordt bepaald door het vertrouwen dat je in elkaar hebt. Het begrijpen dat je samen voor een zware klus staat, dus dat je er samen iets van moet maken. Je bent niet gelukkig met de harde maatregelen die je moet nemen, maar wel met hetzelfde gevoel dat twee partijen hebben, die er allebei iets van willen maken.

"Daarom zie ik nog geen barstjes in de samenwerking. Kabinetten vallen vaak op het feit dat er geen onderling vertrouwen is. Hoe moeilijk de samenwerking tussen VVD en PvdA politiek gezien ook is, het vertrouwen is er op het ogenblik wel. Maar dat was in de paarse kabinetten van de jaren negentig tussen ons ook altijd goed. Het is hard onderhandelen tussen VVD en PvdA, maar vervolgens houden we ons aan de afspraken."

Ook bij een lastig punt als de strafbaarheid van illegaliteit?

"Ik denk het wel. Ze komen daar goed uit, denk ik."

Zit het kabinet de rit uit?

"De samenleving heeft geen behoefte aan telkens nieuwe verkiezingen. De burgers hebben behoefte aan een regering die regeert en enige stabiliteit is daarvoor vereist. En dat zou deze regering kunnen zijn."

Niet telkens nieuwe verkiezingen, dat zei Diederik Samsom ook toen hij aan de samenwerking begon.

"Dan heeft hij verstandige dingen gezegd."

U leek deze week in een interview te opperen opnieuw de verkiezingen in te gaan met Mark Rutte als lijsttrekker.

"Nee, ik zei dat het nu niet aan de orde is. Ik zei er bij dat ik me kan voorstellen dat hij weer lijsttrekker wordt, want hij is straks premier van twee kabinetten geweest en hij heeft zich internationaal een positie verworven. Ligt zijn nieuwe lijsttrekkerschap voor de hand? Ik wil daar eigenlijk geen uitspraak over doen. Het is nu niet aan de orde."

Er is iets dat het belemmert?

"Nee absoluut niet. Sterker, we zouden met Mark Rutte een sterke troef hebben. Maar we hebben nog meer sterke troeven in de partij."

CV
5 oktober 1944 geboren in Voorschoten

1974-1988 advocaat en procureur in Rotterdam

1982-1998 Tweede Kamerlid voor de VVD

1998-2002minister van justitie

Juli-december 2002minister van defensie

Sinds mei 2011 voorzitter van de VVD

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden