'Verandering willen we wel, maar hoe?'

Iraanse studenten maken zich geen illusies over verkiezingen

TEHERAN - Azadeh (23), Kimia (23) en Badiar (24) komen van de universiteitscampus aflopen. Zij hebben net een examen afgelegd. Op de campus willen ze absoluut niet gezien worden met een westerse journalist, dus wordt een nabijgelegen fastfood-restaurant de locatie van gesprek.

Als laatstejaars politicologiestudenten zijn zij goed op de hoogte van het politieke klimaat aan de universiteit, doorgaans een broeinest van politieke oppositie. Bovendien zijn Badiar en Azadeh zelf betrokken geweest bij de hervormingsgezinde Groene Beweging, die na de omstreden herverkiezing van president Ahmadinejad in 2009 de straat opging om te protesteren.

Het resulteerde destijds in bloedige rellen die hardhandig werden neergeslagen door de Iraanse veiligheidstroepen, aanvallen van veiligheidstroepen op rebellerende universiteitscampussen, en de arrestatie van talloze dissidenten. Oppositieleiders Mirhossein Moesavi en Mehdi Karroebi, die in eerste instantie op vrije voeten bleven, staan sinds februari 2011 onder huisarrest.

De sfeer is nu anders. De studenten betwijfelen of er bij de komende presidentsverkiezingen van 14 juni opnieuw protesten te verwachten zijn. "Op dit moment staat er niet iets dergelijks op het programma", zegt Badiar, met zijn blik gericht op het pepsi-light blikje op tafel, alsof hij zich wat schaamt voor het gebrek aan politieke vechtlust. "Maar je weet het nooit. Ook in 2009 ontstonden de protesten vrij spontaan na de verkiezingsuitslag omdat we ervan overtuigd waren dat er was gefraudeerd."

Maar het was een totaal andere situatie toen, vertelt hij er direct achteraan. "Vier jaar geleden hing er echt een opgetogen sfeer in de lucht. We hadden twee charismatische leiders en dachten echt dat dingen konden gaan veranderen. Net als veel anderen liepen we 's avonds in de stad met groene polsbandjes om campagneflyers uit te delen. De jongeren roken de vrijheid al. Nu zijn veel mensen bang om de straat op te gaan. De regering heeft al laten weten opnieuw hard op te zullen treden bij eventuele rellen. Wat hebben we eraan als dat geweld toch nergens toe leidt? We zijn gedesillusioneerd."

De afgelopen vier jaar is de situatie in Iran er niet rooskleuriger op geworden. Nog nooit was de economische situatie in het land zo slecht - grotendeels veroorzaakt door westerse sancties vanwege Irans omstreden atoomprogramma en de daarmee gepaard gaande devaluatie van de Iraanse munt. Het ziet er ook niet naar uit dat die sancties snel opgeheven gaan worden, want de onderhandelingen over het nucleaire programma van de islamitische republiek lopen telkens vast.

Ook is het land de afgelopen jaren steeds meer geïslamiseerd, wat in Iran betekent: meer censuur en een harder optreden tegen alles wat westers is. In het lesprogramma van scholen en universiteiten heeft de islam een grotere plaats gekregen. "De sfeer aan universiteiten is strenger geworden", zegt Kimia. "Sommige studierichtingen zijn niet meer toegankelijk voor vrouwen. Wij willen heel graag verandering, maar wat kunnen we doen? Sommige activisten van toen zitten nog steeds vast. Anderen zijn gevlucht."

Azadeh knikt terwijl ze haar donkerblauwe hoofddoek, die wel erg ver naar achteren is gegleden, opnieuw schikt. "Veel van ons waren heel blij toen we hoorden dat Rafsanjani (oud-president, red.) zich kandidaat had gesteld. Hij is hervormingsgezind, ervaren en hij heeft zich al vaker uitgesproken voor de vrijlating van Karroebi en Moesavi. Hij heeft verstand van economie en zou de crisis waarschijnlijk kunnen oplossen. Maar de conservatieve Raad van Hoeders heeft hem gediskwalificeerd. Opnieuw zagen we ons kleine beetje hoop in rook opgaan."

Hervormingsgezinden, onder wie veel studenten, twijfelen nog of ze de verkiezingen moeten boycotten of toch hun stem uitbrengen. Twee van de acht kandidaten zijn redelijk populair onder de studenten. Ten eerste de hervormingsgezinde Reza Aref, zelf professor aan de universiteit, die pleit voor meer vrijheid voor studenten. Ten tweede de gematigde geestelijke Hassan Rohani, die aan de voormalig president Khatami doet denken, en ook belooft de studenten meer vrijheid te zullen geven.

"Die twee verschillen niet veel van elkaar. Ik wacht even af of er collectief wordt afgesproken om op één van hen te stemmen, om diens kansen te vergroten", verzucht Kimia zonder enig enthousiasme. Badiar heeft zijn besluit echter al genomen. "Ik stem toch niet. Het heeft allemaal geen zin."

Twee hervormers
Hassan Rohani en Reza Aref, de twee kandidaten die zijn verbonden aan de hervormingsgezinden, hebben laten weten zich niet ten gunste van de ander terug te zullen trekken maar allebei tot het eind in de race te willen blijven. Dit maakt de kans klein dat één van hen een meerderheid zal halen bij de verkiezingen. De nieuwe Iraanse president moet immers meer dan 50 procent van de stemmen halen. Als dat niet gebeurt, komt er een tweede ronde tussen de twee koplopers. Voorlopig lijkt de grootste kanshebber de uiterst conservatieve nucleair toponderhandelaar Saeed Jalili te zijn.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden